يا تنگ گرداند . . . » « 1 »
بنابراين ، معناى جمله :
تَمَنَّوْا مَكانَهُ
« قرأوا مكانه » يعنى : « خواندند مكان او را » نيست ، بلكه معناى آن اين است كه : « آرزو كردند مقام و جايگاه دنيايى او را داشته باشند . »
مادهى « م ن ى » در سورهى آل عمران آيهى 143 و نساء 32 و 123 . جمعه 6 و 7 و بقره 94 و 95 و 111 نيز به همين معنى آمده است .
اين ماده نه در زبان عرب و نه در قرآن كريم ، در هيچ يك به معناى « قَرَأ » يعنى « خواندن » نيامده است . جز آنكه مفسّران با استناد به روايات اين افسانه ، « امنية » و تمنّى » را به « قرائت » يعنى : « خواندن » و « قرأ » يعنى : « خوانده » تفسير كردهاند و با اين تفسير ، فهم آيه را بر پژوهندگان بعد از خود دشوار و آشفته نمودهاند .
ما اگر اين آيات و جايگاه آنها در سورهى حج را مورد بررسى قرار دهيم ، در مىيابيم كه آنچه اين افسانه از آن سخن مىگويد ، يعنى آيات 50 تا 53 در ضمن آياتى آمده كه با هم وحدت موضوعى دارند و از آيه 42 شروع شده و با آيه 55 و ما بعد آن پايان مىپذيرد . يعنى از جايى كه خداوند مىفرمايد :
وَ إِنْ يُكَذِّبُوكَ فَقَدْ كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَ عادٌ وَ ثَمُودُ * وَ قَوْمُ إِبْراهِيمَ وَ قَوْمُ لُوطٍ * وَ أَصْحابُ مَدْيَنَ وَ كُذِّبَ مُوسى فَأَمْلَيْتُ لِلْكافِرِينَ ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَكَيْفَ كانَ نَكِيرِ
« و اگر تو را تكذيب مىكنند ، پيش از آنها نيز قوم نوح و عاد و ثمود تكذيب كردند * و نيز قوم ابراهيم و قوم لوط * و مردم مَدين و موسى نيز تكذيب گرديد . و ان كافران را مهلت دادم ، و سپس آنها را
هامش
( 1 ) - قصص / 82 79 .