آنان ندارد . اين سخن ، سخن « معتزله » است . « 1 »
ه ) معناى لغوى اختيار
« اختيار » در لغت به معناى حق انتخاب و گزينش است . برگزيدن و پسنديدن و آزاد بودن در انتخاب را ، اختيار گويند .
و ) اختيار در اصطلاح علماى عقايد اسلامى
خداى متعال بندگانش را به وسيله انبيا و رسولان خود بر برخى از كارها مكلف و از برخى نهى فرموده است . خداوند پس از آنكه قدرت و اراده انجام كار و ترك آن را به بندگانش بخشيده و براى آنان در آنچه
مىكنند ، حق انتخاب و گزينش قرار داده ، و هيچكس را در اين راه مجبور نكرده ، از آنان خواسته است تا در آنچه كه به آن فرمان داده يا از آن بازداشته ، او را اطاعت نمايند . استدلال بر اين موضوع - به يارى خدا - در بحث آينده مىآيد .
قضا و قدر و معناى آنها
ماده « قضا » و « قدر » در معانى متعددى استعمال شده كه آنچه مربوط به اين بحث است مىآوريم :
الف ) برخى معانى ماده « قضا »
1 . « قضا » به معناى « داورى » ميان دو طرفِ درگير ، مانند :
إِنَّ رَبَّكَ يَقْضِي بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ فِيما كانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ ؛
« 2 »
پروردگار تو روز قيامت ، در آنچه اختلاف مىكردند ، ميان آنان داورى مىكند .
2 . « قضا » به معناى « آگاه كردن » ، مانند سخن خداى متعال در داستان لوط و آگاه كردن او از سرانجام قومش كه مىفرمايد :
وَ قَضَيْنا إِلَيْهِ ذلِكَ الْأَمْرَ أَنَّ دابِرَ هؤُلاءِ مَقْطُوعٌ مُصْبِحِينَ ؛
« 3 »
هامش
( 1 ) . به معرفى « معتزله » در كتاب ملل و نحل شهرستانى در حاشيه « الفصل فى الملل و الاهواء و النحل » ابن حزم ج 1 ، ص 55 - 57 مراجعه شود .
( 2 ) . سوره يونس ، آيه 93 .
( 3 ) . سوره حجر ، آيه 66 .