جبر و تفويض و اختيار و قضا و قَدَر
جبر و تفويض و اختيار
الف ) معناى لغوى جبر
« جبر » در لغت به معناى واداشتن كسى به كارى با زور است ، و « مجبور » يعنى كسى كه با زور به كارى وادار شده است .
ب ) جبر در اصطلاح علماى عقايد اسلامى
« جبر » در اين اصطلاح يعنى : خداى متعال بندگانش را بر آنچه مىكنند مجبور كرده است ؛ در كار نيك باشد يا بد ، زشت باشد يا زيبا ، به گونهاى كه بنده در اين باره اراده و اختيار ترك فعل و سرپيچى از آن را ندارد . پيروان « جبر » را عقيده بر آن است كه هر چه براى انسان پديد آيد همان سرنوشتِ از پيش تعيين شده اوست . انسان را آنجا كه بايد مىبرند ، او اختيارى ندارد . اين سخن ، سخن اشاعره است . « 1 »
ج ) معناى لغوى تفويض
« تفويض » در لغت به معناى واگذار كردن و اختيار دادن است .
د ) تفويض در اصطلاح علماى عقايد اسلامى
« تفويض » در اين اصطلاح يعنى خداوند متعال كارهاى بندگان را به خود آنان واگذار كرده است . هرچه بخواهند آزاد و رها و مستقل انجام مىدهند و خداوند قدرتى بر افعال
هامش
( 1 ) . به معرفى « اشاعره » در كتاب ملل و نحل شهرستانى در حاشيه « الفصل فى الملل و الاهواء و النحل » ابن حزم ج 1 ص 119 - 153 مراجعه شود .