كنار قبر مادرش در حجر دفن گردد . »
ابن سعد در طبقات خود گويد : اسماعيل هنگامى كه بيست ساله شد مادرش هاجر در سن نود سالگى
درگذشت . او مادرش را در حجر دفن كرد . اسماعيل نيز پس از پدرش ابراهيم درگذشت و در كنار مادرش هاجر در جنب كعبه دفن گرديد .
در روايتى ديگر گويد : « قبر اسماعيل زير ناودان بين ركن و بيت است . » « 1 »
در كتاب الاكتفاء كلاعى روايتى است كه فشرده آن چنين است :
« هاجر و اسماعيل و پسرش نابت در حجر دفن شدهاند . » « 2 »
ابن جبير در سفرنامهاش قبر اسماعيل و مادرش هاجر را توصيف كرده و گويد :
« در زير ناودان ، در صحنِ حجر ، نزديك ديوار بيتاللّه الحرام قبر اسماعيل است . علامت آن سنگ سبز و مرمرين و مستطيلِ محراب مانندى است كه سنگ سبز مرمرين ديگرى بر گرد آن پيوسته است . هر دو سنگ از ديدنيهاى شگفتآور است . در آنها رگهها و نقاطى است كه اندكى به زردى مىزند چنان كه گويا درز و شكاف است و شبيهترين چيزها به ذرات باقى مانده در بوته ذوب طلاست . در جنب آن نزديك ركن عراقى ، قبر مادرش هاجر است . علامت آن نيز سنگ سبزى به اندازه يك وجب و نيم است . مردم در نماز به اين دو محل از حجر تبرك مىجويند ، و اين براى آنان سزاست . زيرا ، آن دو قبر از بيت عتيق بوده و دربردارنده دو جسد مقدس و گرامى هستند . قبورى كه خداوند آنها را نورانى كرده و به بركت آنها نمازگزاران و دعاكنندگان در آنجا را سود رساند . فاصله اين دو قبر مقدس از يكديگر هفت وجب است . » « 3 »
عبدالرحمان بن جوزى ( متوفاى 597 هجرى ) در كتاب « 4 » خود در باب « معرفى بزرگان مدفون در حرم » مىنويسد :
« از صفوان بن عبداللّه الجمحى روايت شده است كه گفته است : ابن زبير ، محلى را [ در
هامش
( 1 ) . طبقات ابن سعد ، چاپ اروپا ، ج 1 ، ص 25 . روايات او را فشرده آورديم .
( 2 ) . الاكتفاء فى مغازى المصطفى و الثلاثة الخلفاء ، ص 119 ، تصحيح هنرى ماسه ، چاپ جول كريونل ، الجزائر ، 1931 ميلادى .
( 3 ) . ابن جبير ، محمد بن احمد بن جبير كنانى اندلسى . . . در شب شنبه دهم ربيعالاول سال 540 يا 539 هجرى به دنيا آمده و در شب چهارشنبه 29 يا 27 شعبان 616 هجرى در اسكندريه بدرود حيات گفته است .
( 4 ) . مثير الغرام الساكن الى اشرف الاماكن ، چاپ دارالراية للنشر ، رياض ، 1415 هجرى ، ص 218 .