و كسى براى آن به سوگ نمىنشيند . ( بر آن مهر نمىورزد . )
19 - الجمع مع التفريق :
الجمع مع التّفريق أن يجمع المتكلّم بين شيئين فى حكم واحد ثمّ يفرّق بين جهتى إدخالهما كقوله تعالى :
19 - جمع با تفريق است :
جمع با تفريق اين است كه گوينده دو چيز [ يا بيشتر ] را تحت يك حكم گرد آورد سپس بين راههاى ورود آنها تحت آن حكم فرق گذارد .
[ يعنى بگويد : اين از يك جهت تحت اين حكم در مىآيد و آن از جهت ديگر . ]
مانند سخن خداى متعال :
« خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ »
« 1 »
مرا از آتش و او را از گل آفريدى .
مقصود مؤلف از آيه اين است كه :
هردو در مخلوق خداوند بودن اجتماع دارند و در بنياد و خميرمايهء خلقت متفاوتند . و مانند سخن او :
فوجهك كالنّار فى ضوئها * و قلبى كالنّار فى حرّها « 2 »
پس چهرهء تو در درخشش بسان آتش است و قلب من در سوزش چون آتش .
و مثل اين شعر سعدى :
منم امروز و تو انگشتنماى زن و مرد * من به شيرينسخنى و تو به خوبى مشهور
و مانند اين شعر سوزنى :
من و تو هردو از گل زرديم * چه من از رنگم و تو از بويى
و مانند اين شعر جودى :
او مىدويد و من مىدويدم * او سوى مقتل من سوى قاتل
او مىنشست و من مىنشستم * او روى سينه من در مقابل
او مىبريد و من مىبريدم * او از حسين سر من از حسين دل
هامش
( 1 ) - اعراف ، 12
( 2 ) - اين شعر از رشيد الدين وطواط است .