پاسخ : « نزول آيه در غزوه بدر حكم عامِّ وارد در آيه ، كه وجوب اداى خمس از غنايم باشد را ، تخصيص نمىزند ، و اين حكم را خاصّ غنايم جنگى نمىكند ؛ نمونه آن در غير اين مورد ، حكم تازيانه زدن بر كسانى است كه درباره زنا كردن كسى شهادت دهند و تعدادشان به چهار نفر نرسد ، حكمى كه در داستان « إفك » نازل شد و مورد آن ، يعنى داستان افك ، اين حكم عامِّ وارد در آيات را ، كه تازيانه زدن بر شهود كمتر از چهار نفر باشد ، تخصيص نزد . همچنين است حكم « ظهار » كه در سوره مجادله نازل گرديد و مختص آن زن و مرد مجادله كنندهى آن روز نشد ، اگر چه درباره مجادله آن دو نازل شده بود ، و در ساير موارد نيز چنين است .
و نيز در پاسخ اشكال گفتهاند : « تخصيص آيه و تقييد آن به غنايم جنگى ، به اقامه دليل سزاوارتر است « 1 » ؛ و كسى كه آيه را تخصيص مىزند بايد دليل بياورد . » « 2 »
و مؤيد اين پاسخها ، موضوعى است كه قرطبى يكى از علماى مكتب خلفا در تفسير آيه يادآور شده و گويد : « اتفاق علما بر آن است كه مراد از ( ما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْ ) در سخن خداى متعال ، اموال كفار است ، اموالى كه مسلمانان با قهر و غلبه بدان نايل شدهاند ، ولى چنان كه بيان داشتيم ، زبان عرب اقتضاى اين تخصيص را ندارد . » « 3 »
پس ، تخصيص غنايم به غنايم جنگى ، به نظر زبان شناسان بر خلاف معناى متبادر از لفظ است و نظر علماى مكتب خلفا بر تخصيص آيه ، مخالف معناى
هامش
( 1 ) . مسالك الافهام ، ج 2 ص 80 .
( 2 ) . الخلاف شيخ طوسى ، ج 2 ص 110 و ج 1 ص 385 ، و نزديك به آن در مصباح الفقيه ، كتاب الخمس ، ص 19 .
( 3 ) . تفسير قرطبى ، ج 8 ص 1 . .