راه روزى رسول خدا ( ص ) بود و چون وفات كرد ، ابوبكر و عمر آن را به مصرف جنگ اختصاص دادند . » « 1 »
و شايد مراد « جبير بن مطعم » نيز همين است كه گويد : « ابوبكر آنچه را كه رسول خدا ( ص ) به خويشاوندان خود مىداد ، به آنان نمىداد » . « 2 »
* * * آنچه در اين روايات آمده مربوط به ابتداى كار ، به ويژ ] در دوران ابوبكر بود كه سياست حاكم در پى ارسال سپاه براى سركوب و تسليم گروههاى معارض برآمد ؛ و نيز ، سركوبى كسانى كه از پرداخت زكات به چيرگان حاكم امتناع مىكردند ؛ مانند : مالك بن نويره ، « 3 » و قبايل كنده « 4 » كه در شكل پرداخت اشكال داشتند ، و هيئت حاكمه آنها را مرتد ناميد ! اما پس از سركوب و تسليم اين گروهها ، دستگاه خلافت با تجهيز سپاه به فتح بلاد پرداخت و پس از گسترش فتوحات و فزونى ثروتها ، خمس غنائم را ميان مسلمانان - بنى هاشم و غير بنىهاشم - تقسيم كردند و بخشى از ميراث رسول خدا ( ص ) را به بنى هاشم بازگردانيدند تا به عنوان « صدقات » متولى توزيع آن باشند .
جابر گويد : « خليفه خمس را براى جنگ در راه خدا و حوادث غير مترقبه مصرف مىنمود و چون اموال فزونى گرفت ، آن را براى مصارف ديگر قرار داد » . « 5 »
هامش
( 1 ) . تفسير طبرى ، ج 10 ص 6 .
( 2 ) . سنن ابوداود ، باب بيان مواضع الخمس ، سنن بيهقى ، ج 6 باب سهم ذوى القربى ، مسند احمد ، ج 4 ص 83 ، و مجمع الزوائد ، ج 5 ص 341 .
( 3 ) . ماجراى آنها در صفحات پيشين همين كتاب آمده است .
( 4 ) . همان .
( 5 ) . كتاب الخراج ابويوسف ، ص 23 ، و احكام القرآن جصّاص ، ج 3 ص 61 . .