« كداميك غذايشان پاكيزهتر است » ؛ و از امام باقر ( ع ) روايت شده كه فرمود :
« زَكَاةُ الأرضِ : يُبْسُها »
يعنى : « پاكِ زمين خشك آن است » ؛ « 1 » و امام على ( ع ) فرموده :
« الْعِلْمُ يَزْكُوا عَلَى الْإِنْفَاق »
. يعنى : « علم با انفاق و مصرف فزونى مىگيرد » ؛ « 2 » و اين سخن كه مىگويند « زكا الزرع » يعنى : « زراعت رشد و بركت يافته » ؛ و سخن خداى متعال ( نساء / 49 ) كه مىفرمايد : ( الَّذِينَ يُزَكُّونَ أَنْفُسَهُم ) يعنى : كسانى كه خود را مدح و ستايش مىكنند » .
و « زكات » در شرع به معناى : « حق خداست كه انسان از مال خود جدا كرده و به مستحق آن مىرساند » و بدان خاطر زكاتش ناميدهاند كه مايهى بركت و پاكى جان است . « 3 »
اين ، فشردهى قول اهل لغت در بيان معنى « زكات » است . « 4 »
اما « صدقه » ، راغب در مفردات گويد : « صدقه چيزى است كه انسان به قصد قربت از مال خود جدا مىكند ، مانند زكات ؛ ولى صدقه در اصل به پرداخت مستحب گفته مىشود و زكات به پرداخت واجب » . « 5 »
و طبرسى در مجمعالبيان گويد : « فرق ميان صدقه و زكات آن است كه زكات واجب است ؛ ولى صدقه گاهى واجب و گاهى مستحب است . » « 6 »
و از اين روست كه مىبينيم ، معناى وجوب در زكات لحاظ شده و مراد از آن « حق خدا در مال » است ؛ چنان كه در صدقه نيز ، استحباب و دادن مال براى تقرب
هامش
( 1 ) . همان .
( 2 ) . نهجالبلاغه ، حكمت 147 .
( 3 ) . مفردات راغب ، مادهى ب « زكا » .
( 4 ) . مراجعه كنيد : مفردات راغب ، نهاية اللغة ابناثير ، لسان العرب ابنمنظور ، قاموس فيروز آبادى و شرح آن ، و تفاسير قرآن مانند : تفسير طبرى ، تفسير مجمع البيان و . . .
( 5 ) . مفردات ، مادهى « صدق » .
( 6 ) . مجمع البيان ، تفسير آيه 272 سورهى بقره . .