را نيز فتح كرد . محمد بن هارون بن ذراع ، محمد بن قاسم را بديد و به او پيوست و همراهش برفت و در نزديكى ارمائيل بمرد و در قنبل به خاك سپرده شد . محمد بن قاسم از ارمائيل برفت و جهم بن زحر جعفى او را همراهى مىكرد . روز جمعه به ديبل رسيد و سفاينى كه مردان و جنگ افزار و ادوات در آنها حمل مىشد برسيد و محمد در نزديكى ديبل فرود آمد و خندقى حفر كرد و نيزههائى بر آن خندق بكوبيد و پرچمها بيفراشت و سپاهيان را كنار پرچمهايشان مستقر ساخت ، و منجنيقى نصب كرد كه آن را عروس مىخواندند و پانصد مرد خدمهء آن بودند . در ديبل « بد » ى عظيم بود و روى آن دكلى بلند قرار داشت و بالاى دكل پرچمى سرخ در اهتزاز بود و هر زمان كه باد مىوزيد آن پرچم گرد شهر مىچرخيد و دور مىزد . « بد » چنان كه گفتهاند منارهء عظيمى است و آن را روى بنايى مىسازند كه بت يا بتهائى ، كه بنا به نام آنها خوانده مىشود ، در آن قرار دارد . گاهى بت در ميان خود مناره است .
نيز هر آنچه در زمينهء پرستش نزد ايشان ارجمند است بد ناميده مىشود . بد به معنى بت نيز هست « 1 » .
هامش
( 1 ) . بنا به اعتقادى واژه بد - كه كلمهء بت نيز از آن گرفته شده - از نام بودا مأخوذ است . به نظر مىرسد اين تصور درست باشد زيرا : 1 . تلفظ اصلى واژهء بودا به تشديد دال است و بد نيز مشدد است . 2 . شريعت بودا آن زمان در قسمتهائى از هند رواج زيادى داشته است . 3 . نصب تنديسهء بسيار عظيم به نحوى كه بر تمامى شهر مسلط باشد حتى در زمان ما نيز از رسوم بودائيان است . از جمله روى بلنديهاى مشرف بر شهر مركزىNakhonSavanدر تايلند مجسمهيى آنچنان عظيم از بودا نصب شده كه بر تمامى شهر مسلط است و از چند فرسنگى توجه واردان را به خود جلب مىكند . 4 . در همين فصل از كتاب چند بار از سمنيان صحبت شده است . جوهرى در صحاح خود مىگويد :
سمنيه فرقهيى از بتپرستانند كه به تناسخ عقيده دارند . بودائيان نيز معتقد به دور