در پوست درازگوشى جاى داد و آتش زد . از سوى معاويه عمرو بن عاصى به ولايت مصر رسيد و در روز فطر سال چهل و دو ، و به قولى چهل و سه ، همان جا وفات يافت . پس از وى پسرش عبد الله بن عمرو والى شد . معاويه وى را عزل كرد و معاوية بن حديج را ولايت داد ، و او چهار سال در مصر بماند ، و سپس به غزا رفت و غنائمى به دست آورد و باز به مصر آمد و عقبة بن نافع بن عبد قيس فهرى را گسيل داشت . به قولى ، عقبه را معاويه بر مغرب ولايت داد . وى با چهار هزار تن از مسلمانان به غزاى افريقيه رفت و آن را فتح كرد و خطهء قيروان افريقيه را ترسيم كرد . قيروان موضع جنگلى از اشجار و درختان گز بود كه از درندگان و مارها و كژدمهاى كشنده امكان زيست در آن نبود . ابن نافع كه مردى صالح و مستجاب الدعوه بود ، خداى خويش را دعا كرد و خداوند آن همه را براند ، بسانى كه درندگان بچگان خود برگرفته مىگريختند .
واقدى گويد : به موسى بن على گفتم بناى افريقيه به گونهء پيوسته و مجتمعى كه امروز ديده مىشود از آن كيست ؟ گفت :
نخستين كس كه آن را بساخت عقبة بن نافع فهرى بود . خطهيى از آن معلوم كرد و بساخت ، و سپس مردمان نيز همراه وى به ساختن خانهها و مساكن پرداختند و در آن مسجد جامع بنا شد .
گويد : در افريقيه معبد بن عباس در غزوهء ابن ابى سرح در عهد خلافت عثمان به شهادت رسيد ، و به قولى در ايام جنگ وفات يافت ، لكن خبر شهادت يافتن وى استوارتر است .
واقدى و ديگران گويند : معاوية بن ابى سفيان ، معاوية بن حديج را عزل كرد و مسلمة بن مخلد انصارى را بر مصر و مغرب ولايت داد و او ابو المهاجر آزاد كردهء خود را بر مغرب گمارد ، و چون يزيد بن معاويه به خلافت رسيد ، عقبة بن نافع را به مقام خويش اعاده كرد و او به غزاى سوس ادنى رفت ، كه پشت طنجه است ، و در آن حوالى
فتوح البلدان ( فارسى ) — صفحة 329
مساهمون: أحمد بن يحيى بن جابر ( البلاذري )
ص٣٢٩