در هر صورت ، براساس شيوهء ترجمهء تحت اللفظى كه بيشتر مورد توجّه است ، مترجمان قديم در ترجمهء آيات و احاديث و اشعار و انتخاب الفاظ فارسى در برابر كلمات و تركيبات عربى دقّت و وسواس فوق العادهاى به كار مىبردند و لغات و تركيبات نادر و قابل ملاحظهء فارسى را برمىگزيدند . به همين جهت ، ترجمهء تحسين و تقبيح نيز تعداد قابل توجهى از لغات و تركيبات سره و زيباى زبان فارسى را دربر دارد . خصايص دستورى متن اين نسخه نيز مانند ساير متون قديم فارسى جهت مطالعهء تاريخ دستور زبان سودمند است .
و همانطور كه اشاره رفت ، تأثيرپذيرى لهجهاى در اين نسخه كم و ناچيز است ؛ چون برعكس كتابهاى تفسير كه براى خواصّ و عوام نوشته مىشد ، ترجمهء متون ادبى معمولا براى طبقهء خواصّ صورت مىگرفت .
امّا در خصوص نسخهء اساس عربى كه تحسين و تقبيح فارسى از روى آن ترجمه شده ، نگارنده بر اين باور است كه ثعالبى در مورد اضداد و مدح و ذمّ اشيا ، دو كتاب دارد : يكى به نام تحسين القبيح و تقبيح الحسن و ديگرى تقبيح و تحسين يا المدح و الذمّ ، كه ترجمهء فارسى تحسين و تقبيح از روى كتاب دوم انجام شده است . نگارنده ميكروفيلم كتاب دوّم را در بخش خطّى كتابخانهء دانشگاه اردن زير عنوان يواقيت المواقيت فى مدح الشىء و ذمّه يافته است و پس از مقايسه و تطبيق آن با ترجمهء تحسين و تقبيح روشن شد كه دو كتاب ياد شده از تطابق كامل برخوردارند . امّا محمّد ساوى هنگام ترجمه ، عنوان كتاب را خلاصه كرده و همان قسمت از عنوان كه بر محتواى كتاب دلالت دارد ، يعنى مدح الشىء و ذمّه ، را براى ترجمه برگزيده و اسم آن را تحسين و تقبيح گذاشته است .
روش تصحيح و تحقيق نسخه
براى تصحيح و تحقيق و مقابلهء اين نسخه ، نگارنده عكسى از ميكروفيلم كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران را تهيه نموده و به استنساخ آن پرداخت . در ضمن استنساخ ، موارد مشكوك يا كمرنگ را يادداشت كرد و با مراجعه به متن عربى ، در رفع اين قبيل مشكلات