كوشيد و پس از اينكه كار استنساخ نسخه به پايان رسيد ، به مقابله و تصحيح متن پرداخت و در اين كار ، كتاب تحسين القبيح و تقبيح الحسن عربى را به عنوان نسخهء عربى اساس قرار داد ، و متن فارسى تحسين و تقبيح را با رمز « س » مشخص كرد . براى مقابله و تصحيح ابوابى كه در نسخهء عربى نبود ، از كتاب اللطائف و الظرائف و كتاب يواقيت المواقيت و برخى كتابهاى ديگر استفاده شد و اختلافهاى ميان متن و اين كتابها در تعليقات آمد .
بهطور كلّى در تصحيح و مقابلهء متن ، حتى المقدور از تصحيح ذوقى ، مگر در مواردى اندك ، اجتناب شده است .
مترجم ذيل برخى از واژهها ، برگردان فارسى آن را آورده . اين موارد را در فهرست واژگان و تركيبات عربى فارسى گردآوردم .
افزون بر اين ، نگارنده ردّپاى اشعار ، احاديث ، امثال و جملات قصار متن را در كتابهاى ثعالبى و ديگر مراجع ادبى دنبال كرده و تا جايى كه مقدور بود در تحقيق آن موارد و صحّت انتساب آنها به گوينده و ذكر مراجعى كه در آن آمده ، كوشش كرده است ، و نظر به اينكه مترجم از ترجمهء برخى مطالب كتاب ، چشم پوشيده ، ترجمهء اين مطالب نيز در تعليقات آورده شد . همچنين كتاب را از جهت ويژگيهاى دستورى مورد مطالعه قرار داده و در اين زمينه و نيز دربارهء شيوهء ترجمهء كتاب مباحثى را فراهم نموده است كه اين مباحث پيشتر در همين مقدّمه از نظر خوانندگان گذشت .
علاوه بر پرداختن به شرح حال اعلام كتاب در تعليقات ، فهرستى از آيات ، احاديث ، اشعار ، اعلام و لغات و تركيبات در پايان كتاب آمده است .
* * * نگارنده وظيفهء خود مىداند از استادان بزرگ و فرهيختگان گرامى ، بويژه آقاى دكتر سيّد حسين فاطمى و آقاى دكتر رضا انزابىنژاد و آقاى دكتر محمّد جعفر ياحقّى و ساير اساتيد بزرگوار گروه زبان و ادبيات فارسى دانشكدهء دكتر على شريعتى كه صادقانه و خالصانه ، وى را يارى دادهاند تشكر كند ؛ زيرا هر كمال و فرازى كه در اين اثر ديده شود ، زاييدهء حصافت و خوشفكرى و غزارت دانش ايشان است و هر نقص و نشيبى كه
تحسين و تقبيح ثعالبى ( فارسى ) — صفحة مقدمهء مصحح 73
مساهمون: عبد الملك الثعالبي النيسابوري
صمقدمهء مصحح ٧٣