مرتفع شد ، ديگر جاى جريان حكم اضطرارى نيست و موضوع حكم اضطرارى منتفى مىشود . و از اين رو استفادهء از احكام اضطرارى در غير موارد ضرورت و اضطرار ، جايز نيست .
به هر حال ، چنانچه فردى زمينى را كه مشتمل بر خاك يا شن يا سنگ و امثال آن باشد و يا گياه غير خوراكى و پوشيدنى پيدا نكرد ، براى او سجده بر لباس متّصل و منفصل و مانند آن جايز است ، ولى تحقّق اضطرار ، مشروط به اين امر است كه خنك كردن سنگريزهها و يا دفع گرما و سرما ممكن نباشد . علاوه بر قواعد كلّى كه ذكر آنها گذشت ، روايات متعدّدى در اين زمينه وجود دارد كه در اينجا ما شمارى از آنها را براى خوانندهء گرامى ذكر مىكنيم :
1 - از عمر بن خطّاب چنين نقل شده است : هرگاه يكى از شما توانايى تحمّل گرما و سرما را ندارد ، مىتواند بر لباس خود سجده كند . « 1 »
2 - أنس مىگويد : ما با پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم نماز مىخوانديم ، در حالى كه يكى از ما بر لباس خود سجده مىكرد . « 2 »
و در عبارتى ديگر آمده است : ما با پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلم نماز مىخوانديم و يكى از ما به خاطر شدّت گرما گوشهء لباس خود را در محلّ سجده قرار مىداد . « 3 »
حسن بصرى مىگويد : قومى بر عمامه و شب كلاه خويش سجده مىكردند ، در حالى كه دستهايشان داخل آستينهايشان بود . « 4 »
هامش
( 1 ) - « إذا لم يستطع أحدكم من الحرّ و البرد فليسجد على ثوبه » .
كنز العمّال ، ج 8 ، ص 127 . السنن الكبرى ، بيهقى ، ج 1 ، ص 182 . سيرتنا ، ص 130 . المصنف ، ابن ابى شيبه ، ج 1 ، ص 271 - 272 و المصنف ، عبد الرزاق ، ج 1 ، ص 498 .
( 2 ) - « كنّا نصلّى مع النبىّ صلّى اللّه عليه و آله و سلم فيسجد أحدنا على ثوبه » .
( 3 ) - « كنّا نصلّى مع النبىّ صلّى اللّه عليه و آله و سلم فيضع أحدنا طرف الثوب من شدّة الحرّ فى مكان السجود » .
( 4 ) - « كان قوم يسجدون على العمامة و القلنسوة و يداه فى كمّه » ، ( اين حديث را بخارى در باب « سجده بر