نهند پس آزادشان كردند . « 1 »
در روايت ديگر آمده كه على عليه السّلام چهارصد نفر از كسانى را كه هنوز رمقى داشتند در نهروان يافت كه همگى را به قبائل خودشان تحويل داد و آنها را نكشت « 2 » يعنى آنها را به خويشانشان باز گرداند . دليل اين كار اين بود كه معالجه آنان امكانپذير نبود ، يا اين كه خويشان آنها مداراى بيشترى داشتند ، يا اين كه خودشان از حضرتش خواسته بودند .
13 . كشتن اسير براى غير امام ، بدون اجازه امام جايز نيست . ولى اگر مسلمان يا كافر ذمى او را بكشد ، قصاص نخواهد شد و در مورد ديه گرفتن از او هم دو گفته نزد عامه هست . در هر صورت ، قاتل تعزير مىگردد چنان كه در تذكره و مغنى ( ابن قدامه ) آمده است . « 3 »
14 . آن چه تاكنون از اهداف جنگ در اسلام دريافتيم و دلائل ، ما را به آن رهنمون مىسازد ، اين است كه بر هر مسلمانى كه اسيرى را گرفته و نيز بر جامعه و حكومت اسلامى واجب است بلكه از اهم واجبات است كه او را به سوى خداوند ، دين خدا ، كتاب خدا و حلال و حرام او ، راهنمايى كنند و او را نسبت به اسلام روشن سازند . خلاصه واجب همان كار فرهنگى اسلامى است .
آشكار است كه هدف از جنگ ، هدايت گمراهان ، تبليغ دعوت اسلامى و راهنمايى بندگان خدا و بيرون آوردن آنها از تاريكى به روشنايى و امر به معروف و نهى از منكر و روشنگرى افكار افراد بشر است .
زيرا اگر مردم آگاهى يابند و حق بر ايشان روشن گردد و انوار الهى بر ايشان بتابد آن را خواهند پذيرفت و منادى حق را لبيك خواهند گفت و داعى حق را
هامش
( 1 ) . كشف الاستار ، ج 2 ، ص 288 .
( 2 ) . انساب الاشراف بلاذرى ، ج 2 ، ص 375 .
( 3 ) . ر . ك : التذكرة ، ج 1 ، ص 425 ؛ المغنى ، ج 10 ، ص 399 .