و ) شيخ [ طوسى ] حكم جدايى را در مورد مادر بزرگ را نيز جارى مىداند ، زيرا او در پرورش كودك به منزله مادر است .
ز ) نص صريح و موثق سماعه دال بر تحريم جدايى ميان دو برادر نيز جارى مىباشد اگر چه در مورد بردهها وارد شده ( نه اسير ) كما اين كه ظاهر صحيحه ابنسنان جايز نبودن جدايى ميان دو برادر را مىرساند و حكم مورد بحث تنها مخصوص مادر و فرزندش نيست . زيرا امام عليه السّلام فرموده است : « إلّا أنْ يُريدا / مگر اين كه خود بخواهند ( به صيغه جمع بيش از دو نفر ) و اگر مقصود مادر و فرزندش بود مىفرمود : إلّا أنْ يُريدا / مگر اين كه آن دو بخواهند » ( به صيغه مثنى كه دلالت بر دو نفر دارد ) ولى شيخ بر جايز بودن جدايى فتوا داده و فرموده اگر غير از والدين باشند ، خواه به طرف بالا و خواه به طرف پائين مانند جدّو جدّه و برادران و فرزندانشان و عموها و فرزندانشان ، جدائى آنان بلامانع است « 1 » . مالك و ليث ، شافعى و ابن منذر در مورد برادران تنى قائل به آن شدهاند ولى احمد بر عدم جدائى فتوا داده و اصحاب رأى هم با احمد موافقند ، امّا در مورد جايز بودن جدايى ميان غير دو برادر ، اكثر علما با هم توافق دارند . « 2 »
ح ) از روايت ابن سنان چنين بر مىآيد كه پدر نيز همچون مادر مشمول عدم جواز جدايى مىباشد ولى شيخ گفته جدايى بين پسر و پدر ، جايز است . زيرا اصل بر جايز بودن آن است . امّا در تذكره آمده كه جدايى ميان پسر و پدر جايز نيست . اين گفتهء شيخ است و برخى از شافعىها هم آن را مىگويند . زيرا پدر بنفسه اهل حضانت نيست و اصل بر جواز است و در اين مورد نصى مبنى بر منع آن وارد نشده است و در اين جا معنايى براى نص نيست ؛ براى اين كه پدر از مادر
هامش
( 1 ) . ر . ك : المبسوط ، ج 2 ، ص 21 ؛ التذكره ، ج 1 ، ص 426 ؛ التحرير ، ج 1 ، ص 141 ؛ السرائر ، ص 172 ؛ المهذب ، ص 101 ؛ المنتهى ، ج 2 ، ص 930 - 931 در بخش فروع و اقوال در مسأله و نيز ر . ك : الجواهر ، ج 24 ، ص 230 .
( 2 ) . ر . ك : التذكرة .