مهربانتر و صبرش از او كمتر است . . . اكثريت عامه در اين حكم فرقى ميان پدر و جد پدرى و نيز جده پدرى و نيز بين مادر و جدّه مادرى نمىگذارند ، زيرا آنها به منزله والدين هستند ؛ چه آنكه جدّ ، پدر است و جدّه ، مادر مىباشد و لذا در امر حضانت همان نقش آنان را دارند .
مخفى نماند كه ادله و احكام مربوط به بردهها را به خاطر انس بيشتر با مطلب آورديم زيرا در اين ادله اشعار هست بر اين كه ملاك اصلى در احكام مذكور ( عدم جواز ) در مورد بردهها همانا رعايت حقوق انسانى آنان است و اين كه احكام مذكور از مصاديق احسان هستند . در اين صورت فرقى نيست ميان كسى كه اسير است و حكم او دائر است بين آزاد شدن يا فديه دادن يا برده شدن و كسى كه حكم بردگى او صادر شده و خريد و فروش مىشود . بلكه كسى كه بردگى او مسلم شده اولى به اين امور است .
12 . اگر اسير زخمى باشد ، به مقتضاى اين كه احسان حق واجبى براى اسير است ، بايستى درمان گردد . مخصوصاً اگر اسير مسلمان بوده و جزء بغات باشد ، در اين صورت مداوا مىگردد ، چنان كه على عليه السّلام ، اين كار را كرد و درباره چهل نفر زخمى خوارج فرمان داد آنها را به كوفه آورده و آن جا درمان كنند ، سپس به ايشان فرمود :
به هر جائى كه مىخواهيد برويد « 1 » و در همين زمينه در نامهء خود به مالك اشتر مىنويسد : « ( اسير ) يا برادر دينى توست يا همچون تو مخلوق خداست » .
« به او نيكى كن چنان كه دوست دارى با تو به نيكى رفتار شود « 2 » » از ابن عمر نقل است كه پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله فرمان داده بود كه بر كفار مجروح منّت
هامش
( 1 ) . « الحقوا بأىّ البلاد شئتم » انساب الاشراف بلاذرى ، ج 2 ، ص 486 .
( 2 ) . « إمّا اخ لك فى الدين أو نظير لك فى الخلق » و « احسن كما تحب ان يحسن اليك » نهج البلاغه ، نامهءشمارهء 53 .