تشكيل شده و از بسيارى جهات بر روى مهاجمان گشوده بود .
در شمال شرقى ، درگيرى با باب بىوقفه ادامه داشت ، و حتّى به رغم سرزمين سپرگونهء لكز در شمال ، گروههاى مهاجم الانى و سريرى به شروان راه يافتند و آسيبهاى بسيار به بار آوردند ( مثلا در 423 / 1032 ) . از جانب دريا هم چندين بار دزدان دريايى روس حمله كردند ( نگاه كنيد به : روس ) مسافريان ديلمى ، براى مدّتى ، از جنوب تا شمال ارس پيشروى كردند . در 344 / 955 از شروان با عنوان خراجگزار مرزبان بن محمد ياد شده است . 41 در 357 / 968 ابراهيم بن مرزبان تا مسقط پيش راند . بعد از 458 / 1066 ، حملههاى دهشتانگيز تركان ( غز ) از همين مسير صورت گرفت . در جنوب غربى ، شدّاديان ارّان اغلب با شروان سر جنگ داشتند . فقط در مغرب بود كه شروانشاهان در پيكار عليه همسايگان مسيحى موفقيتهايى به دست آوردند .
در مجموع مىتوان گفت كه سياست شروان به سوى شمال شرقى متوجّه بود . شروانشاهان كوشيدند با ضميمه كردن نوار حاصلخيز ساحلى و برانداختن نفوذ رقيبان و دشمنان از باب ، قوارهء سرزمين خود را كامل كنند . دريا هم براى شروانشاهان جاذبه داشته است . اين موضوع خصوصا در ايام بعد ، وضوح بيشترى پيدا كرد ، چه شروانشاه اخسطان ( اخسرتان ) بن منوچهر زير فشار قزل ارسلان ايلدگزى ( 582 - 587 / 1186 - 1191 ) ، كه شماخى را تصرف كرد ، مقرّ خود را به باكو منتقل ساخت . نگاه كنيد به : بار تولد ، « جايگاه ولايات خزر در تاريخ اسلام » ( به روسى ) ، باكو 1925 ، ص 46 - 47 .
تاريخ شروان و دربند ( فارسى ) — صفحة 157
مساهمون: ولاديمير مينورسكى
ص١٥٧