ح . فرار از جنگ
در جنگ احد ، اوضاع بر ضد مسلمانان آشفته گشت ، چرا كه فرمان پيامبر صلى الله عليه و آله را مخالفت كردند و به طمع غنيمت ، موقعيت خود را بر تنگهء احد رها كردند و دچار هزيمتى شدند كه در كتب سيره و تاريخ آمده است . آنان پيامبر صلى الله عليه و آله را در ميدان نبرد تنها گذاشتند و جز تنى چند از صحابه ، همراه آن حضرت نماندند و هر چه پيامبر خدا صلى الله عليه و آله آنان را به بازگشت به ميدان و يارى فراخواند ، در آن لحظات دشوار او را رها كرده به كوهها پناه بردند تا از آسيب دشمن مصون بمانند . قرآن كريم از اين فرار زشت ياد مىكند : « إِذْ تُصْعِدُونَ وَلا تَلْوُونَ عَلى أَحَدٍ . . . » « 1 » .
خطاب اين آيه به كسانى است كه در روز احد گريختند و ترس آنان از مشركين و فرارشان از جبهه را توصيف مىكند كه به كسى توجه نداشتند و دعوتهاى پيامبر را اجابت نكردند ، در حالى كه رسول خدا از پشت سر آنان را صدا مىزد : « بندگان خدا ! نزد من آييد ، منم پيامبر خدا » ، با اين حال ، كسى از فراريان پاسخش نداد .
آيه تفرقه و گريز آنان را توصيف مىكند كه برخى نزديك پيامبر صلى الله عليه و آله بودند و بعضى دور تر ، ولى هيچ كدامشان دعوت پيامبر صلى الله عليه و آله را اجابت نكردند و آن حضرت را در ميان انبوه مشركان رها كردند و توجهى به اين كه پيامبر كشته ، اسير يا مجروح شود نداشتند .
البته گروهى هم بودند كه پيرامون حضرت ماندند و شرّ دشمنان را دفع كردند ، همانان كه خداوند از آنان با تعبير « سَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ » « 2 » ياد مىكند . سپس خداوند ، پشت كردن به جبهه و فرارشان از جهاد را لغزشى مىداند كه با فتنهء شيطان پيش آمد :
« إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطانُ بِبَعْضِ ما كَسَبُوا » « 3 » ؛ « آنان منافق نبودند ، چرا كه منافق بخشوده نمىشود و آنان را خدا بخشود ، بلكه از اصحابِ عادل بودند » !
هامش
( 1 ) . آل عمران : 153
( 2 ) . همان : 144
( 3 ) . همان : 155