ب . ابوبكر بيهقى . گوشهاى از گفتههاى آنان در مورد او را با تلخيص مىآوريم .
است :
ياقوت در كتابش ( معجم البلدان ) مادهء « بيهق » گويد : « اين ناحيه تعداد بيشمارى فضلا و علما و فقها و ادبا تحويل داده است ، از مشهورترين پيشوايانشان ، امام ابوبكر احمدبنحسين دارندهى تأليفات مشهور است . او امام ، حافظ ، فقيه متديّن اصولى پرهيزكار ، در حفظ و دقّت يگانهى دهر ، با دين متين ، از بزرگان ياران ابوعبداللَّه حاكم كه بسيار از او نقل كرده است ، سپس در بخشهايى از دانش بر او برترى يافت و در آنها يگانه شد ، سال 454 درگذشت . » « 1 » سمعانى گويد : « او امام فقيه حافظ بود ، هم شناخت حديث داشت و هم فقه آن ، و نصوص شافعى را پيروى مىكرد . . . » « 2 » ابنخلكان گويد : « فقيهِ شافعىِ حافظِ بزرگ ، يگانهى زمانش و بىهمتا در فنون ميان همرديفانش . نخستين كسى كه نصوص شافعى را گرد آورد و از دنيا به اندك قانع بود . امام الحرمين دربارهى او گويد : هيچ شافعى مذهب نيست مگر اين كه شافعى بر او منّتى دارد جز احمد بيهقى كه او بر شافعى منّت دارد . گروهى از بزرگان از او حديث آموختند . » « 3 » ذهبى گويد : « او حافظ ، علّامه ، استوار ، فقيه ، شيخ الاسلام ابوبكر ، در دانش مورد ستايش قرار گرفت و كتابهاى سودمندى تأليف كرد ، حافظ عبدالغافربن اسماعيل در تاريخش ( تاريخ نيشابور ) گويد : بيهقى بر روش دانشمندان بود ، به اندك قانع بود ، بر زهد و پارساييش شكيبا بود .
شيخ القضاة ابوعلى اسماعيلبنبيهقى گويد : پدرم گفت : هنگامى كه تأليف اين كتاب - يعنى كتاب المعرفة من السنن و الآثار را آغاز كردم و پيرايش بخشهايى از آن را به پايان بردم ، شنيدم فقيه محمّدبناحمد از ياران صالح من كه از همه بيشتر تلاوت مىكرد و درستگفتار بود مىگويد : شافعى را در خواب ديدم كه قسمتهايى از اين
هامش
( 1 ) . معجم البلدان : مادهء بيهق .
( 2 ) . الانساب : مادهء بيهقى .
( 3 ) . وفيات الأعيان 1 : 75 .