وارد شود . چون بيان كرديم كه اين خبر ، تقديرى را كه انجام نگرفته شامل نمىشود ، بلكه شامل جايگاهى مىشود كه به وجود آمده و حاصل شده است .
اگر بگويند : جايگاهى كه براى هارون مقدّر مىكنيم ، گويى كه ثابت شده است ، چون در حالت غيبت با جانشينى واجب است ، و تنها مانعى پيش آمد كه مرگش پيش از موسى عليه السلام است ، و اگر اين مانع نبود ، آن جايگاه ثابت مىبود .
پاسخ مىدهيم : اگر چيزى را كه آوردهاى پذيرفتيم ، در حقيقت اين جايگاه همچنان غير ثابت است ، هرچند كه در حكم ، گويى كه ثابت است ، و توضيح داديم كه اين خبر شامل تقدير شده نمىشود ، چه وجوب آن صحيح يا غير صحيح باشد ، پس سخن ما ، پيش از سخن گفتن در باب صحّت آنچه آوردى و وجوب آن ، صحيح است ، و ما در اين جايگاه ، نيازى به منازعه با تو نداريم كه : اگر موسى پيش از او مىمرد آيا واجب بود يا نبود .
اين مطلب چنين روشن مىشود كه اگر پيامبر صلى إله عليه [ و آله ] و سلم نماز ششمى در نوشتهها بر ما واجب مىفرمود ، يا روزهى شوال را ، واجب مىساخت ، شرعاً مىتوانست و بنابر معجزه واجب مىشد . و اينك واجب نيست كه از شريعت او باشد ، هرچند كه اگر به آن فرمان مىداد واجب مىشد . و سخن دربارهى آنچه آوردهاند ، نيز چنين است ، و هر مقدّرى سبب وجوب آن نيست ، كه اگر آن مانع نبود ، حصول آن واجب مىبود و مىتوان گفت ، حاصل شده است . و اگر آن ممكن نشد چگونه مىتوان گفت كه يك جايگاه است . »
گويم :
محلّ استشهاد ، كلامى است كه چند بار تكرار و بر آن تأكيد نموده ، كه حديث فقط يك جايگاه ثابت را شامل مىشود و ذيل آن جايگاه مقدّرى وارد نمىشود ، چون مقدّر به دست نيامده است و بر اين پايه ، نفى امامت - كه بى ترديد ، جايگاهى ثابت نيست - در مدلول اين حديث وارد نمىباشد . پس آنچه رازى و اعور و دهلوى ادّعا كردهاند باطل مىشود . و سپاس از آنِ خداوند است .
علم الهدى سيد مرتضى خداوند رحمتشكند به تفصيل به اين شبههى قاضى عبدالجبّار پاسخ گفته و گويد :
خلاصهء عبقات الانوار (حديث منزلت) (فارسى) — صفحة 445
مساهمون: السيد مير حامد حسين الهندي
ص٤٤٥