دليلى نقلى در مورد آن برسد . البته عقل ابزارى است كه به كمك آن ، نيكو و قبيح درك مىشود ، پس از آن با نقل اثبات شود ، و بسيارى از متكلّمين بر اين عقيدهاند و گروهى از پيروان ابوحنيفه براين باورند . گفت : گروهى از ياران ما گويند كه حسن و قبح دوگونهاند ، يك نوع علم به عقل مانند حُسن عدالت و راستگويىِ سودمند و شكر نعمت و قُبح ستم و دروغ زيان رسان و نوشيدن شراب . گفتند : و فايدهى نقل ، اگر به موجب عقل به گوش برسد ، اين است كه وارد شدنش تأكيدى باشد بر آنچه در عقل وجود دارد و بر اين باورند ياران ما : ابوبكر قفّال چاچى ، ابوبكر صيرفى ، ابوبكر فارسى ، قاضى ابوحامد ، حليمى و ديگران و نيز بسيارى از پيروان ابوحنيفه به ويژه عراقىهايشان ، و اين مذهب همهى معتزلىهاست . » « 1 » گويم :
مراد از « الميزان » كتاب « ميزان الأصول فى نتايج العقول » ، تأليف علاءالدّين محمّدبناحمد سمرقندى است . نويسندهى كشف الظنون گويد : « ميزان الأصول فى نتايج العقول در اصول فقه ، از استادِ امام علاءالدّين شمس النظر ابوبكر محمّدبناحمد سمرقندى حنفى اصولى است . » « 2 » و مراد از « القواطع » كتاب « القواطع فى اصول الفقه » تأليف ابوالمظفّر سمعانى است . در كتاب كشف الظنون گويد : « القواطع فى اصول الفقه ، از ابوالمظفر منصوربنمحمّد سمعانى شافعى متوفّاى سال 489 . » « 3 » دوم . عبدالعزيز بناحمد بخارى همچنين گويد :
« ياران متقدّم ما گويند : علت وجوب عبادتها ، نعمتهاى خداوند بر هر يك از بندگانش است ، زيرا خداى متعال به هر يك از ما انواع نعمتها را بخشيده است كه
هامش
( 1 ) . كشف الأسرار فى شرح أصول البزدوى 1 : 389 .
( 2 ) . كشف الظنون 2 : 1916 .
( 3 ) . كشف الظنون 2 : 1357 .