جواب :
آنچه رعايت آن از براي نماز لازم است ، يا داخل است در نماز يا خارج است ، وآنچه داخل است يا ركن است - كه زياد شدن يا كم شدن آن مطلقا مبطل نماز است « 1 » ، يا واجب غير ركن است - كه به زياد شدن يا كم شدن از روى فراموشى مبطل نيست - وآنچه خارج است از حقيقت نماز ، يا ترك است مثل : سخن گفتن وحدث كردن وپشت به قبله كردن در اثناى نماز ، يا فعل است ؛ وآن يا شرط صحّت است مطلقا مثل : طهارت از حدث كه اگر نماز بىوضوء وغسل وتيمم واقع شود باطل است - هرچند كه از راه اضطرار باشد - يا شرط صحّت است در حال علم واختيار وبس مثل : طهارت رخت وبدن از نجاست غير معفوّ عنها وستر عورت وعدم غصبيّت آب وضو وغسل وخاك تيمم ورخت ومكان كه در صورت اختيار شرطند ، ودر حال اضطرار ، يا جهل به نجاست يا كشف عورت ، همچنين در صورت جهل به غصبيّت أمور مذكوره ، نماز صحيح است .
واخلال به هر يك از آنچه مذكور شد ؛ يا از روى علم وعمد است - يعنى :
دانسته كند وداند كه جايز نيست - يا با جهل وعمد است - يعنى : داند كه اخلال است لكن نداند كه جايز نيست وگمان مىكند كه ضرر ندارد - يا از روى سهو است - يعنى : به سبب فراموشى اخلال به عمل آيد - يا از روى ظنّ است يا از روى شكّ ، وكسى كه متردد شود در اينكه كارى را كرده يا نكرده ؛ پس اگر در تردد باقي باشد آن شكّ است واگر « 2 » يك طرف در نظرش راجح شود - كه خلافش را احتمال ندهد - آن علم است ، واگر احتمال دهد ظنّ است ، وطرف
هامش
( 1 ) حجري : است در غير نماز جماعت .
( 2 ) در نسخه الف ، ب ، ه به جاى « واگر يك طرف . . . مرجوح ظنّ ؛ وهم است » ( واگر يك طرف به نظرش راجح شود ، آن ظنّ است وطرف مرجوح وهم ، واگر طرف راجح به حدّى باشد كه خلافش احتمال ندهد آن علم است ) آمده است .