با اين همه از روزگار شيخ تا به امروز ، بسيارى از آثار ارزندهء وى به فارسى ترجمه شده است ، كه ترجمه فن سماع ، يا فنون سماع طبيعى به همت محمد على فروغى ، و ترجمهء رسالهء مخارج الحروف از دكتر پرويز ناتل خانلرى ، تا اين روزگار در شمار آخرين آنهاست .
آخرين سخن
ده سال پيش از اين هنگامى كه دكتر عفيف عسيران ، دانشمند لبنانى ، در دانشگاه تهران سرگرم تصحيح و چاپ مصنفات عين القضاة همدانى بود - و من با وى همكارى داشتم - به وسيلهء تمهيدات عين القضاة با نام « رسالهء اضحوى ابن سينا » آشنا شدم .
چند سالى سپرى شد تا توانستم از متن عربى اين رساله ، عكس چند نسخهء خطى و چاپ مصر آن را به دست آوردم . پس از مطالعه بر آن شدم كه ترجمهء اين اثر را بر عهده بگيرم و آن را به فارسى برگردانم . به - ترجمه پرداختم ، اما دشوارى متن و بيمارى تن دو مانع بودند براى تكميل ترجمهاى دلخواه . سرانجام چون كار ترجمه به نيمه رسيد ، سفرى به اروپا برايم پيش آمد . در انگلستان از وجود ترجمهء فارسى اين رساله - كه احتمالا به قرنهاى ششم يا هفتم هجرى مربوط مىشود و از مترجمى نامعلوم است - آگاه شدم .
پس از مطالعهء آن دريافتم كه مترجم در كار خود استاد بوده و اين ترجمهء فارسى از لحاظ نثر كهن فارسى و واژههاى اصيل درى ارزشمند است .
كار نيمه تمام ترجمه را رها كردم و از روى عكس نسخهء كتابخانهء « بادليان » به تصحيح و تحشيهء متن فارسى پرداختم . چون نسخهء فارسى منحصر بود ، هرگاه برايم مشكلى پيش آمد ناگزير به يارى نسخههاى خطى و چاپى متن عربى و مآخذ نزديك به زمان ابن سينا آن را حل كردم .
عكس اين نسخهء فارسى در بنياد فرهنگ ايران موجود است . عكس ديگرى از آن در كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران نگهدارى مىشود با اين مشخصات :
مجموعهء فارسى : فيلم شمارهء 1030 نسخهء خطى بادليان .
بادليان ، اوزلى 5 / 1422 ، به خط نسخ و نستعليق ، تاريخ كتابت مجموعه 1042 و 1043 هجرى ، در 169 برگ ، شامل 28 رسالهء فارسى و عربى . و اين ترجمهء فارسى پنجمين رسالهء اين مجموعه است .
در ضمن از مشخصات ديگر نسخههاى تازى برجاى مانده از اين رساله ، در حواشى متن و تعليقات اين چاپ ياد كردهام . ترجمهء لاتينى اين رساله به سال 1546 ميلادى در شهر « ونيز » منتشر گرديده است . « 1 »
هامش
( 1 ) .: satnuj muraitneic senoisivid ed ) aerdna ( ogaplavenetiis 1546 ff 145 - ( 3 ).