مىكردند و بر يكديگر پيشى مىگرفتند تا از تماشاى زيبايى و فريبندگى چهرهء وى بهرهور شوند . . .
همه نيروهاى شيخ به كمال بود . اما نيروى آميزش با زنان در وجود وى از ديگر نيروهاى شهوانى افزون بود ، و در اين كار زيادهروى مىكرد .
روزى از سوى ياران ، زيان زن دوستى و پرخورى و شب زندهدارى - كه شيخ در اين هر سه افراط مىكرد - به وى گوشزد شد . شيخ پاسخ داد : خداى بزرگ از نيروهاى جسمى و روحى مرا بهرهء فراوان بخشيده است ، و من بايد از همهء اين نيروها نيك بهره برگيرم و به موقع برخوردار شوم .
پايان زندگى بو على 428 ه - 1036 م
زيادهروى در شهوات سرانجام جسم نيرومند شيخ را فرسوده كرد . به هنگامى كه علاء الدوله با « تاش فراش » مىجنگيد - و ابن سينا همراه وى بود - بيمارى قولنج گريبان شيخ را گرفت . شيخ از ترس آنكه مبادا در هنگامهء كارزار و فرار امير ، زمينگير شود و از همگامى با او بازماند ، در يك روز هشت نوبت دستور تنقيه داد . بر اثر اين زيادهروى ، رودههايش زخم شد . چون در كار درمان ورزيده بود ، خويشتن را با داروهاى مناسب اندكى بهبود بخشيد . اما عليل گشت . زيرا از غذا پرهيز نمىكرد ، و از صحبت زن - دستبردار نبود . در نتيجه بيمارى قولنج وى گاهى زورآور مىشد و زمانى تسكين مىيافت ، تا آن هنگام كه در ركاب علاء الدوله به سوى همدان رهسپار گرديد .
در اين سفر بيمارى شيخ به شدت گراييد ، چون به همدان رسيد دانست كه نيروى جسمانى خود را چنان از دست داده كه ديگر از غذا و دارو كارى ساخته نيست . بنا بر اين از درمان خويش دست كشيد و گفت : « مدبر تن من از تدبير فرومانده و درمان بيفايده است » . چند روزى بر اين حال بود تا ديده از جهان فرو بست . جسمش را در همدان به خاك سپردند . در آن هنگام پنجاه و هشت ساله بود .
آثار ابن سينا
دكتر يحيى مهدوى در فهرست مصنفات ابن سينا 131 كتاب و رساله را از آثار مسلم شيخ شمرده ، و از 111 كتاب و رساله به نام آثار مشكوك وى ياد كرده است كه مجموع آنها 242 تأليف و تصنيف مىشود .
مقدارى از كتابهاى شيخ به سبب مفصل بودن موضوع در چندين مجلد تدوين شده ، كه گاهى تعداد آنها تا بيست جلد رسيده است ، مانند كتابهاى « حاصل و محصول » و « الانصاف » و . . .
« كتاب دانشنامهء علائى » يگانه تصنيف فارسى شيخ است كه در انتساب آن به شيخ ترديد نشده :
« در جميع نسخ قديمى فهرست آثار شيخ با قيد اينكه فارسى است نام آن برده شده است ، و نخستين كتاب جامعى است كه به فارسى در جميع علوم نظرى متداول آن زمان نوشته شده است و تا امروز باقى است .
در اين كتاب شيخ سعى كرده است كه براى اصطلاحات فلسفى معادلهاى فارسى بيابد ، و يا بسازد و به - كار ببرد ، تا اين راه دشوار را براى آيندگان بگشايد » « 1 »
هامش
( 1 ) . فهرست نسخههاى مصنفات ابن سينا ، ص 101