ضدّش كه گمان نيك باشد - بايد مواظب باشى كه هر گمان بدى كه از مسلمانى به خاطر تو بگذرد آن را دنبال نكنى و دل خود را به آن شخص بد نسازى و رفتار خود را با او تغيير ندهى ، و همان دلجوئى و گراميداشت و اعتماد پيشين را كم نكنى ، بلكه در مراعات و اكرام و احترام او بيفزائى و براى او دعاى خير كنى ، كه اين كار شيطان را مأيوس مىكند و از تو مىراند ، و ديگر گمان بد را به خاطر تو نيفكند كه مبادا براى دفع آن به دعا و گرامىداشت بيشتر بپردازى . و اگر خطا و لغزشى از مسلمانى ديدى بايد او را در خلوت نصيحت كنى نه اينكه به غيبت و بدگوئى او پردازى ، و بهنگام نصيحت و موعظهء او شاد و مسرور مباش كه از عيب وى آگاهى ، كه به او به ديدهء حقارت بنگرى ، با اينكه او تورا به چشم تعظيم مىنگرد ، بلكه بايد قصد تو نجات او از گناه باشد ، و بايد از لغزش او محزون باشى چنان كه به عيب و نقص خود اندوهگين مىشوى ، و بايد بيشتر دوست داشته باشى كه بدون نصيحت تو آن عيب را ترك كند تا با نصيحت تو ، و هرگاه چنين كردى بين دو اجر و پاداش جمع كرده اى ، اجر نصيحت و پاداش اندوه بر مصيبت او و اجر كمك به آخرت او .
پيوست ( حسن ظن )
دانستى كه ضدّ بد گمانى به خالق و مخلوق « حسن ظن » به آنهاست . و چون سوء ظن از لوازم ضعف و كوچكى نفس است ، پس حسن ظن از نتايج قوّت و ثبات نفس مىباشد ، و فوائد خوشگمانى از حدّ شمار بيرون است . و اخبارى كه در مدح و فضيلت آن وارد شده قبلا ذكر گرديد . پس شايسته است كه هيچ مؤمنى از لطف خدا مأيوس نباشد ، و نپندارد كه خدا به او رحم نخواهد كرد و حتما از عذاب و عقاب او رهائى ندارد ، و گمان نكند كه بلاها و مصيبتهائى كه در دنيا به او مىرسد شرّ و عقوبت است . بلكه سزاوار است كه خدا را مهربانتر از پدر و مادر بداند ، و معتقد باشد كه او را آفريده تا از وجود و فيض خود برخوردارش سازد . و بنابراين در سراى آخرت به او ترحّم خواهد كرد و او را از عذاب ابدى نجات خواهد داد و به نعمتهاى سرمدى بهشت خواهد رساند و مصيبتها و بلاهائى كه در دنيا به او وارد
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 345
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٣٤٥