كند تا مردم اموال و اشياء گرانبهاى خود را به امانت به او سپارند يا با او شركت و داد و ستد كنند و آنگاه آنها را با مكر و حيله اى ديگر بگيرد و بدزدد . و گاهى كسى را وا مىدارد كه اظهار تقوى و عدالت كند تا مردم او را امام و پيشوا و رهبر خود قرار دهند و در باطن دين و دنياى آنان را تباه كند . و بر همين شيوه در موارد ديگر و با مكر و حيله هاى ديگر .
و بايد دانست كه مكر از مهلكات بزرگ است ، زيرا بارزترين صفت شيطان است ، و متّصف به آن بزرگ لشكر اوست . و معصيت آن از گناه اذيّت رساندن آشكارا به ديگرى بيشتر است ، زيرا كسى كه مطَّلع شود كه ديگرى در صدد اذيّت اوست احتياط مىنمايد و خود را محافظت مىكند و بسا كه از خود دفع اذيّت كند .
و امّا غافل بىخبر در مقام احتياط نيست زيرا كه اين مكَّار حيله گر را دوست و خيرخواه خود مىپندارد ، و بدين گونه زيان و نيرنگ وى در لباس دوستى و صداقت به او مىرسد . و كسى كه خوراك مسمومى پيش ديگرى بنهد تا او را به هلاك رساند گناهش سختتر و شديدتر است از كسى كه آشكارا شمشير روى كسى بكشد تا او را بكشد . زيرا اين شخص دوم باطن خود ظاهر كرده و آن ديگرى را به نيّت و ارادهء خود آگاه ساخته است و اين مىداند كه وى دشمن پيكار جوى اوست و متعرّض دفع ضرر او مىشود و چه بسا كه وى را دفع كند . امّا شخص اوّل ظاهرا در مقام نيكى و احسان است و باطنا در مقام دشمنى و اذيّت رسانى . و غافل بيچاره از خبث باطن وى بىخبر است و گمان دارد كه به او نيكى خواهد كرد و در مقام دفع و احتياط بر نمىآيد بلكه در مقام دوستى و محبّت است . پس در حالى كه وى را نيكوكار مىداند و از او شرمسار و خجل است آن مكَّار او را مىكشد و به هلاك مىرساند .
و بالجمله : اين رذيلت از همهء رذائل زشتتر و پليدتر و گناه آن شديدتر است .
و از اين رو رسول خدا صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم فرمود : « ليس منّا من ماكر مسلما » ،
« هر كه با مسلمانى مكر كند از ما نيست » . و امير مؤمنان عليه السّلام فرمود :
« لو لا أنّ المكر و الخديعة في النّار لكنت أمكر النّاس » .
« اگر نه اين بود كه عاقبت مكر و خدعه آتش دوزخ است من از همهء مردم مكَّارتر بودم » . و مكرّر آن حضرت آهى بلند مىكشيد و مىفرمود :
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 247
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص٢٤٧