از مهلكات بزرگ است . راه بر طرف كردن آن به چند امر است : ( اوّل ) به ياد آوردن آنچه عقلا دلالت بر قبح و نقص جهل دارد ، به اين نحو كه بداند كه جاهل براستى انسان نيست ، و اطلاق نام انسان بر وى از روى مجاز است ، زيرا برترى انسان بر ديگر حيوانات همانا به واسطهء ادراك مفاهيم كلَّى است كه از آن به علم تعبير مىشود ، به اين دليل كه حيوانات با او در ديگر امور جسمى و قواى غضب و شهوت و صوت و جز آن مشاركت دارند . پس اگر علم او به حقايق اشياء و خواصّ آنها نباشد در حقيقت حيوان است ، و از اين رو مىبينى كه كسى كه در مجلس گفتگوى علما حاضر است ولى دربارهء بحث و گفتارشان نادان است بين او و چهارپايان نسبت به اين علما فرقى نيست . و چه هلاكى بزرگتر از خروج از حدود انسانى و دخول در حدّ چهارپايان . ( دوم ) آنچه را در اسلام در نكوهش جهل وارد شده به ياد آورد چنان كه در حديثى آمده است كه : « شش گروه به شش علَّت پيش از محاسبه به دوزخ درآيند » و صحرانشينان و روستائيان به سبب جهالت از آنان شمرده شدهاند . ( سوم ) دلائل عقلى و نقلى را چنان كه ذكر خواهيم كرد به ياد داشته باشد . و چون بر همهء اينها آگاه شد بايد از خواب غفلت بيدار شود و در بر طرف كردن جهل همّت به كار ببرد و در تحصيل علم از اهلش بكوشد و روزها و شبها در اين راه صرف كند .
جامع السعادات ( علم اخلاق اسلامى ) ( فارسي ) — صفحة 152
مساهمون: ملا محمد مهدي النراقي
ص١٥٢