او در دنيا از بابت زندگى ، همانند كسى است كه خواب باشد و به خواب بيند دنيا را ، چنان كه او را در آن حال ، توجّه به دنيا نيست و رغبت به او ندارد و محض خيال است ، كسى كه صاحب بصيرت است و به چشم عبرت نظر به خلايق و احوال ايشان مىكند ، دنيا در نظر او نيز ، از بابت خواب و خيال است ، مىبيند دنيا را امّا نه ديدنى كه به او مايل باشد و به نزد او وقعى و اعتبارى داشته باشد و به سبب نظر عبرت ، زايل مىشود از او ، محبّت دنيا و معاملهء اهل دنيا ، كه فريب دنيا خوردهاند و وخامت آخرت را به لذّات دنيا ، معاوضه نمودهاند .
و يبدّل بها ما يقرّبه من رضا الله تعالى و عفوه .
يعنى : اهل بصيرت و صاحبان نظر عبرت ، به عكس اهل دنيا ، معاوضه مىكنند لذّات فانيهء دنيا را ، به لذّات باقيهء عقبى و تبديل مىكنند قرب دنيا و اهل دنيا را ، به قرب خدا و مقرّبان او .
و يغسل بماء زوالها موضع دعوتها إليه ، و تزيين نفسها إليه .
و نيز اهل بصيرت مىشويند و پاك مىكنند ، موضع دعوت دنيا را ، به آب زوال دنيا . يعنى : اگر گاهى به مقتضاى بشريّت ، ايشان را ميلى و رغبتى به دنيا بهم رسد ، في الفور به سبب ملاحظهء فنا و زوال دنيا ، آب ندامت و پشيمانى از مسيل چشم عبرت بين مىريزند و موضع ميل به دنيا را كه دل است ، به آب توبه و انابه ، شستشو مىدهند . و نفس را از كدورت و تيرگى ، كه نتيجهء ميل به دنيا است ، به طهارت و نظافت ، كه نتيجهء توبه و رجوع است ، محلَّى و مزيّن مىسازند .
و العبرة تورث ثلاثة أشياء : العلم بما يعمل ، و العمل بما يعلم ، و علم ما لم يعلم .
مىفرمايد كه : نظر عبرت و بصيرت در دين ، مورث سه چيز است :
يكى - علم به آن چه متعلَّق است به عمل ، يعنى : به افعال و اعمالى كه موجب نجات آخرت است ، دانا مىشود ، و در بعضى از نسخ ، به جاى « العلم بما يعمل » :
مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي ) — صفحة 232
مساهمون: المنسوب للإمام الصادق ( ع )
ص٢٣٢