شوروى كه در ايران بود ، درباره انعقاد يك پيمان دوستى و عدم تعرض متقابل مذاكراتى جريان داشت . در جريان اين مذاكرات دولت شوروى تلاش مىكرد با دولت ايران به توافق برسد و موافقت كرد دولت ايران در طرح پيمان تجديد نظر كند . اما هنگام مذاكرات روشن شد كه دولت اقبال در همان هنگام جدا آماده انعقاد پيمان دوجانبه نظامى با امريكاست ، اين پيمان در 5 مارس 1959 در آنكارا به امضاء رسيد .
هنگاميكه اقبال مذاكرات ايران - شوروى را در آغاز 1959 عمدا بهم زد روابط ميان دو كشور سخت تيره شد . در مدت سه سال روابط ايران - شوروى غيرعادى و آشفته بود ، اين چگونگى ناخشنودى محافل پيشرفته و قشرهاى دموكراتيك ايران و همچنين نارضائى قسمتى از بازرگانان را برانگيخت . اما دولت اقبال و دولت امينى كه در ماه مه 1961 تشكيل شد هيچكدام اقدامى براى عادى كردن روابطشان با ايران انجام ندادند .
پس از ناكامى سياست كابينه امينى و استعفاى او در اوت 1962 ، نخستوزير جديد ايران اسد اللّه علم اعلام داشت كه دولتش براى بهبودى روابط با شوروى تلاش خواهد كرد .
در نتيجه آغاز مذاكرات ايران - شوروى در 15 سپتامبر 1962 بين دو دولت يادداشتهائى ردوبدل گرديد . دولت ايران ضمن يادداشتش به اتحاد شوروى اطمينان داد كه « دولت نامبرده به هيچ دولت خارجى حق ايجاد پايگاه موشكى از هر نوع را در خاك ايران نخواهد داد » . علاوه بر اين وزير امور خارجه ايران شفاها اعلام داشت كه دولت متبوع او اجازه نخواهد داد ايران به پايگاه تجاوز عليه سرزمين اتحاد شوروى تبديل گردد . در يادداشت جوابيه اتحاد شوروى گفته شد كه دولت اتحاد جماهير شوروى از اطمينانهاى دولت ايران خشنود است ، سفير شوروى ضمن تسليم يادداشتى يادآورى كرد كه اين پيمان « پايه روابط دوستانه شوروى و ايران را استوار مىكند ، و حتى به سود صلح و امنيت در منطقه خاور نزديك و ميانه خواهد بود » .
محافل اجتماعى شوروى مبادله يادداشتهاى ميان دولتين ايران و شوروى را ستودند و تأئيد كردند ، از اطمينانهاى دولت ايران به عنوان گام مهمى در راه بهبودى روابط شوروى - ايران ياد كردند . مبادله اين يادداشتها آغاز اميدبخشى به منظور عادى شدن روابط دو دولت تلقى شد .
در پايان 1962 اسنادى ميان ايران و اتحاد شوروى مبادله گرديد كه به موجب آنها قرارداد حملونقل ترانزيتى و حتى سامان دادن به اختلافات و حوادث مرزى كه در 14 ماه مه 1957 در مسكو به امضاء رسيده بود ، در نظر گرفته شد .
عادى شدن روابط ايران و شوروى از سوى محافل اجتماعى شوروى با خشنودى
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 625
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٦٢٥