آن كشور از تماس با ملتهاى ديگر به كار مىرفت . به سال 1938 رضا شاه امضاى قرارداد بازرگانى جديد با دولت شوروى را رد كرد ، و اين مسئله باعث كاهش شديد روابط بازرگانى ايران - شوروى گرديد و اين گونه از حجم بازرگانى خارجى ايران به سال 1938 38 % كاسته شد .
بهويژه در آخرين سال پيش از آغاز جنگ جهانى دوم سياست خارجى خصمانه رضا شاه نسبت به دولت شوروى شديدتر شد ، در اين هنگام شاه با آلمان هيتلرى ، كه بگونه روزافزون به دامنهء نفوذش در ايران مىافزود ، روابط بسيار نزديكى برقرار كرد ، منظور آلمان بهره بردن از سرزمين ايران به عنوان پايگاه استراتژيك به منظور انجام نقشههاى تجاوزكارانهاش عليه اتحاد شوروى بود .
آلمان كه در نتيجه شكست جنگ جهانى اول از صحنه سياسى ايران بيرون رانده شده بود ، در نخستين سالهاى 20 دوباره نفوذ به كشور ايران را آغاز كرد . شركت هواپيمائى يونكرس از سال 1924 به ايجاد خطوط هوائى در ايران اقدام كرد . به سال 1927 - ليندن بلات به جاى ميلسپو به سمت مستشار مالى ايران برگزيده شد ، و بعدها به عنوان مدير كل بانك ملى ايران منصوب گرديد . كارشناسان و مشاوران ديگر آلمانى در ايران به كار گماشته شدند . در سالهاى 1937 / 38 آلمان از لحاظ بازرگانى خارجى ايران جاى دوم را پس از اتحاد شوروى اشغال كرد . و انگليس را در اين زمينه عقب نشاند ( در اين سال حجم بازرگانى خارجى ايرانى با آلمان 27 % و با انگليس فقط 7 % كل معاملات بازرگانى بود ) . پس از آنكه رضا شاه به سال 1938 از امضاى پيمان بازرگانى جديد با شوروى خوددارى كرد ، آلمان در سالهاى 1938 / 39 نخستين محل را در بازرگانى خارجى ايران اشغال كرد ( 5 / 41 % ) ، اما در سالهاى 1940 / 41 اين نسبت به 5 / 45 % رسيد . آلمان ضمن بهرهبردارى از دشواريهاى ارزى ايران ، در 30 اكتبر 1935 با ايران قرارداد بازرگانى پاياپاى امضاء كرد . ضمن اين قرارداد به ازاى كالاهاى آلمانى وارده به ايران ( بهاى آنها بسيار بالاتر از سطح بهاى جهانى كالاهاى متشابه بود ) ريال دريافت نمىگرديد ، اما مقدار زيادى مواد خام كه ارزش آنها ضمن مقايسه با كالاهاى آلمانى وارده بارها بيشتر بود ، بايستى به آلمان صادر مىشد .
در 8 اكتبر 1939 بين ايران و آلمان مقاولهنامهاى سرى به امضاء رسيد كه به موجب آن ايران بايستى چند قلم محصولات كشاورزى را كه از نظر آلمانها ارزش فراوان داشتند به آلمان صادر مىكرد . بنا بگواهى اسناد رسمى آلمان هيتلرى ، ايران يگانه منبع تدارك مواد خام استراتژيك از قبيل پنبه و پشم براى آن كشور بود .
آلمان رساندن ابزار ، تجهيزات راهآهن و تأسيسات صنعتى ايران را در انحصار خود
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 475
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٤٧٥