و دولت موقت روسيه را با دولتهاى امپرياليستى ديگر انتشار داد . يكى از اسنادى كه انتشار يافت ، موافقتنامه سرى روسيه تزارى با انگليسها مبنى بر تقسيم ، منطقه « بيطرف » خاك ايران به سال 1915 بود .
در 20 نوامبر ( 3 دسامبر ) 1917 اعلاميهاى خطاب به « كليه مسلمانان زحمتكش روسيه و شرق » به اين شرح انتشار يافت : « جمهورى روسيه و دولت كميسارياى خلقهاى شوروى با اشغال خاك كشورهاى ديگر مخالف است . . . پيمان تقسيم ايران را ملغى اعلام و آن را از ميان برده است . همين كه عمليات جنگى پايان يابد ، ارتش روس از ايران خارج خواهد شد و ايرانيان حق تعيين سرنوشت خود را خواهند يافت » .
ضمن امضاى قرارداد برست ليتوفسكى در 2 ( 15 ) دسامبر 1917 دربارهء متاركهء جنگ ، خروج نيروهاى روسى و ترك از خاك ايران پيشبينى شد . در دسامبر 1917 ، دولت شوروى اعلاميهاى دربارهء تخليه ايران از ارتش روس صادر كرد ؛ اين كار در ژانويه آغاز و در مارس 1918 پايان يافت . در ايران فقط يكانهاى گارد سفيد زير فرمان ژنرال باراتوف باقيماندند ، كه به خدمت انگليسها درآمدند . در 14 ( 27 ) ژانويه 1918 دولت شوروى طى يادداشتى الغاى كليهء پيمانها و قراردادهاى نابرابر را با دولت ايران رسما اعلام داشت و ضمن آن يادآورى كرد كه هيچگونه محدوديت يا فشارى به حقوق مردم ايران مبنى بر به دست آوردن آزادى و استقلال وارد نخواهد شد ؛ ضمنا پيمان سال 1907 انگليس روسيه مبنى بر تقسيم ايران به مناطق نفوذ ، لغو گرديد .
اين تصميمها و اقدامات دولت نوبنياد شوروى اثرى ژرف روى مردم ايران گذاشت ، تودههاى وسيع مردم با جوش و خروش از اين اعلاميهها استقبال كردند . دولت شاه زير فشار افكار عمومى مردم ايران ناگزير شد در دسامبر 1917 دولت شورى را به رسميت بشناسد .
به دنبال انقلاب اكتبر در ايران جنبش دموكراتيك تودهاى و آزادى ملى اوج گرفت .
در همهجا ميتينگها و تظاهرات گستردهاى عليه سياست امپرياليستى انگليسها و برقرارى روابط دوستانه با روسيه شوروى آغاز شد . در رشت ، انزلى ، تبريز ، همدان ، كرمانشاه ، شوراهاى محلى مشتركى شامل نمايندگان سربازان انقلابى روس و مردم ايران تشكيل گرديد . در گيلان عمليات يكانهاى پارتيزان جنگلى شدت يافت ، اينان قسمت مهمى از استان گيلان ازجمله مركز آن ، يعنى شهر رشت را اشغال كردند ، هماكنون جنگلىها زير شعارهاى « ايران براى ايرانىها » و « نابود باد انگليس » پيكار را دنبال مىكردند .
طبقه كارگر نوپاى ايران فعالانه به پيكار برخاست و رفتهرفته توانست رهبرى جنبش آزادى ملى محلى را به دست گيرد . به سال 1918 در تهران اتحاديههاى كارگران
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 425
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٤٢٥