كرد . در چند شهر ايران شوراها همراه سازمانهاى حزب دموكرات ، تظاهرات اول ماه مه و ژوئيه 1917 را برگزار و ضمن آنها اعتراض خود را عليه سياست خارجى امپرياليستى دولت روسيه اعلام داشتند . در اوت 1917 در تبريز ضمن كنفرانس كميته ايالتى حزب دموكرات كه در آن 480 نماينده شركت داشتند ، استقلال حزب دموكرات آذربايجان اعلام شد ، كميته مركزى اين حزب انتخاب گرديد و در رأس كميته مركزى ، ايرانى انقلابى محمد خيابانى قرار گرفت .
در اثر انقلاب روسيه تودههاى وسيع ايرانيان كه به ماوراء قفقاز و تركستان مهاجرت كرده بودند به پيكارهاى سياسى كشانده شدند . به سال 1916 در باكو كارگران ايرانى صنعت نفت يك سازمان سياسى سوسيال - دموكرات به نام « عدالت » به وجود آوردند . اين حزب به شكل يك حزب پرولتارياى بينالمللى سازمان يافت . در ماه مه 1917 ضمن كنفرانس باكو برنامه آن مورد تائيد قرار گرفت و كميته مركزى براى خود برگزيد . در صدر اين كميته كارگر انقلابى نامدار اسد اللّه غفارزاده بود . هفتهنامه « عدالت » كه به زبان فارسى و آذربايجانى منتشر مىگرديد و مجلهء « بيرق عدالت » به عنوان ارگان حزب نشر مىيافت . به سال 1917 حوزههاى حزب عدالت در ماوراء قفقاز و تركستان به فعاليت پرداختند . در برنامه حداقل اين حزب ، يكى از مسائلى كه بايستى روى آن كار مىشد ، تشكيل و گسترش اين سازمان در ايران و متحد كردن كليه عناصر انقلابى اين كشور بود .
ويژگيهاى ماههاى فوريه - اكتبر 1917 فعاليت نيروهاى آزادى ملى و پديد آمدن حزب پرولتاريائى است ، كه شرايط لازم را براى مرحله نوين جنبش آزادى ملى در ايران آماده كرد ، فعاليت اين نيروها از انقلاب كبير سوسياليستى اكتبر روسيه الهام مىگرفت .
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 421
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٤٢١