اقتصاد روستائى ، صنعت ، بازرگانى داخلى و خارجى و تأسيسات آبيارى در آستانهء نابودى قرار گرفتند .
منابع تاريخى ايران كريمخان زند را فرمانروائى دادگر و جوانمرد شناساندهاند ، نوشتهاند كه او براى احياى اقتصاد ايران دلسوزى فراوان كرده است ، نسبت به پيشرفت اقتصاد روستائى ، صنعت ، بازرگانى و پيكار عليه سوءاستفادهء حاكمان محلى فراوان كوشيده است . كريمخان پس از آنكه توانست بر سرتاسر كشور ايران چيره گردد خود را شاه نخواند و وكيل الدوله شناساند . او شيراز را به عنوان پايتخت دولتش برگزيد .
به منظور جلوگيرى از اخذ باج و خراجهاى غيرقانونى به وسيله حاكمان محلى ، كريمخان براى حاكمان و مأموران بلندپايهء دولت حقوق معينى كه مستقيما از خزانهء دولت پرداخت مىشد ، تعيين كرد ، اخذ باج و خراجها و پيشكشهاى سنتى را از دهقانان ممنوع كرد . بنا به فرمان او كارهاى حاكمان پيوسته زير نظارت برگزيدگان دولت مركزى انجام مىگرفت ، اينان بايستى پيوسته درباره اوضاع مالى منطقه به او گزارش مىدادند . در اصفهان و برخى از شهرهاى ديگر بهاى ثابتى براى خواربار و كالاهاى ديگر تعيين كرد . براى حفظ امنيت ساكنان شهرها مقرر داشت گشتىهاى شبانه در شهر بگردند .
در شيراز پايتخت كريمخان كارهاى آبادانى فراوانى انجام گرفت . صنعتگران و استاد - كارانى را كه نادر ضمن لشكركشى از هندوستان آورده بود ، در آن شهر گرد آورد . در شهر كاخهاى تازه ، كاروانسراها ، مسجد وكيل ، بازار و حمام وكيل را بنيان نهاد ، باغهاى تازهايرا پديد آورد . روى گورهاى شاعران نامدار ايرانى مانند سعدى و حافظ مرقدهائى را ساخت . كريمخان فرمان داد تا كف خيابانهاى شيراز و بازارها را سنگفرش كنند و در دو سوى خيابانها نهرهاى آب روان بسازند .
بر خلاف نادر ، كريمخان از مذهب تشيع و روحانيان شيعه پشتيبانى مىكرد . گور - هاى شخصيتهاى نامدار مذهب شيعه را ترميم كرد و روى آنها را مرقدهائى ساخت .
اقدامهاى سودمندى به منظور پيشرفت صنايع و حمايت از صنعتگران انجام داد .
براى تعيين ميزان ماليات پيشهوران ، با رؤساى صنوف مشورت مىكرد . اقداماتى به منظور بنيانگذارى كارگاههاى بزرگ صنعتى انجام داد . مثلا در شيراز كارگاه شيشهگرى بنيان نهاد ، فراوردههاى اين كارگاه نهتنها در ايران بلكه در كشورهاى همسايه هم به فروش مىرسيدند .
كريمخان ضمن تلاشش به منظور جلوگيرى از سقوط اقتصاد روستائى و احياى كشاورزى ، وظايف فئودالى دهقانان را بگونه مشخص و ثابت تعيين ، و هرگونه تحميل وظايف يا ماليات هاى اضافى را كه از پيش معمول بود ملغى كرد .
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 300
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٣٠٠