تازگى بنا شده بود ، مسجد شاه با قبهء بسيار بلند و گلدستههاى زوجى و سردرها و طاقهاى مرتفع كه نماهاى آنها كاشىكارى شده بودند ، ساخته شد . مسجدهاى ديگر ، مقبرهها و كاخهائى با ايوانهاى بزرگ و فوارهها بنا گرديدند . در بيرون شهر اصفهان كاخ معروف شاه در فرحآباد و اشرفيه ساخته شد .
در سده 16 و نيمه اول سدهء 17 دورهء نوينى از شكوفائى و رونق هنر مينياتور در ايران بود . در سدهء 16 آموزشگاه هنرى معروف مينياتور كه ضمن سدهء 15 به وسيله هنرمند نامدار بهزاد در هرات بنيانگذارى شده بود ، به كار ادامه داد . در آغاز سدهء 17 آموزشگاه عالى نقاشى در اصفهان ايجاد گرديد . يكى از استادان اين هنر به نام محمد زمان نسخه خطى شاهنامه و ديوان نظامى را بگونهء مينياتور نقاشى كرد . بزرگترين استاد نقاشى آموزشگاه نقاشى استاد رضا عباسى بود ؛ چند شاهكار مينياتور اين استاد شهرت فراوانى كسب كرد و در سال سىام سده 17 در اروپاى باخترى تكثير شد .
در سدههاى 16 - 17 هنر خوشنويسى در ايران رواج كامل يافت .
يكى از رشتههاى هنرى كه اهميت فراوانى داشت هنر روسازى ساختمانها بگونهء موزائيك از آجرهاى كاشى لعابى بود . هنر نقاشى روى قالى و پارچهها كه ضمن آنها تصاوير زيبائى با شيوهء تكنيكى پيشرفته و رنگهاى ثابت روى قالى يا پارچه نقش مىشد بىهمتا و ممتاز بود ؛ روى اين قاليها يا پارچهها نفوذ مينياتور سبك تبريزى و اصفهانى به چشم مىخورد .
وضع ادبيات در سدهء شانزدهم همانگونه در حال ركود بود ، اين ركود بيدرنگ پس از مرگ آخرين شاعر نامدار جامى ( به سال 1492 ) پديد آمد . راست است كه قسمتى از سنتهاى هنرى پيشين تكنيك شعرى دنبال شد ، و در سدههاى 16 و 17 قسمتى از اين سنتها تقليد گرديد ، اما در مفهوم و معانى اشعار اين دوره هيچگونه تحرك يا ابتكارى به چشم نمىخورد . پندارهاى تازهاى ضمن اين اشعار ارائه نشدند و موضوعهاى همان شاعران پيشين تكرار گرديدهاند ، حتى نفوذ صوفيگرى كه ضمن اشعار شاعران پيشين ديده مىشدند هماكنون هم عين آنها تقليد گرديد .
در رشتههاى علوم ( رياضى ، كيهانشناسى ، پزشكى و طبيعى ) آثار ارزشمند و تازهاى در اين زمان خلق نگرديدند ، فقط نوسازى رصدخانه مراغه كه در زمان هلاكو خان مغول بنيانگذارى شد به وسيله شاه اسماعيل اول قابل ذكر است .
تاريخنگارى ايران در سدههاى 16 - 17 از پيشرفت چشمگيرى برخوردار بود . يكى از آثار مهم در زمينهء تاريخ ايران كه ضمن سدهء 16 نوشته شده « احسن التواريخ » است ، اين اثر را حسن بيگ روملو ، يكى از اميران نامدار عشيره قزلباش آذربايجانى روملو ، نوشته
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 276
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص٢٧٦