زندگى انسانهاى آسياى باخترى بوده تصادفا پيدا شدهاند .
به موجب آثارى كه در خود ايران به دست آمده ، اين سرزمين در زمان موستر « 1 »
Mousterian
( پالئوليت ميانه ) كاملا بهوسيله انسان مسكون بوده است . آثار مربوط به اين زمان در قسمت باخترى اروميه ، خاور كوير نمك ، فارس و مناطق ديگر ازجمله لرستان و كردستان به مقدار زياد كشف شدهاند . همهء اين آثار در غارها و سرپناههاى صخرهاى بدست آمده . منزلگاههاى گروهى دوران پالئوليت در ايران تاكنون كمتر ديده شدهاند .
آغاز فرهنگ دوران موستر در ايران به صد هزار سال قبل مىرسد ، به موجب نتايجى كه از طريق آزمايش راديو كربن « 2 » بدست آمده ، اين دوران در ايران قرنها زودتر از سر زمين اروپا آغاز گرديده است - 55 الى 30 هزار سال پيش . بنا به نظريه چند تن از دانشمندان آثارى در ايران بدست آمده كه زمان كهنگى آنها از صد هزار سال بيشتر بوده است . اما بر پايهء آزمايشهائى كه از اشياء دوران پالئوليت ميانه يعنى زمان موستر در ايران به عمل آمده و بنابر تاريخگذارىهائى كه از راه آزمايش راديو كربن در غار كونجى ( در دره خرمآباد و لرستان ) و شانيدار ( در حاشيه شمال شرقى عراق ) شده ، قدمت اين آثار از 40 الى 50 هزار سال بيشتر نبوده است .
زمان موستر با پايان آخرين مرحله دورهء يخبندان در ايران و آغاز اين دوره در اروپا مقارن بوده است . در دوران يخبندان شمال ، شدت يخبندان در كوههاى ايران بارها بيشتر بود و هنگامى كه به منتها حد خود رسيد ، يخ فروكش كرد و بنابراين رطوبت زيادى در پهنهء فلات پديد نيامد و هواى اين منطقه تدريجا به خشكى گرائيد . اما آن زمان هوا نمناكتر از هماكنون بود . بنابراين بيشتر گياهانى كه در اين سرزمين روئيدند از نوع نباتات صحرائى بودند . فقط جنگلها ، بيشتر در مناطق كوهستانى پديد آمدند . نوع حيواناتى كه در دوران موستر در ايران مىزيستند تقريبا نظير همان حيوانات كنونى اين سرزمينند .
شكل اصلى اقتصاد در دوران موستر شكار حيوانات وحشى بود ، ضمنا انسانها كم - كم انواع ويژهاى از حيوانات را نزد خود نگاه مىداشتند . عمل شكار به گونهء گروهى انجام مىگرفت . فعاليت و كار مشترك گروهى از سوئى و پيوستگى خويشاوندى از سوى ديگر باعث ايجاد اتحاد ميان افراد گرديد و سرانجام بنياد عشيرههاى نخستين شكل گرفت .
هامش
( 1 ) . موستر : اين زمان هم جزء دوران « پالئوليت » بشمار مىرود اما زمانش از شل و اشل به زمان ما نزديكتر است . م .
( 2 ) . راديو كربن : روشى است كه بهوسيله آن مدت كهنگى اشياء را با وسايل فنى تعيين مىكنند .
اين وسايل كه اخيرا اختراع شده مورد استفاده دانشمندان باستانشناس قرار گرفته است . م .