البته زيان مادى آن را ناشر متحمل شد . پس از دو سال نفهميدم چه شد كه ناشر دوباره اجازه چاپ و انتشار آن را گرفت ، اما 13 صفحه آخر كتاب به دستور همان مقامها سانسور و حذف شده بود . اين كتاب پس از سانسور سال گذشته منتشر گرديد و هماكنون در دسترس است .
كتاب ديگرى به نام « حماسه ستار خان » را كه نويسنده آن عباس پناهى ماكوئى بود ، در 6 سال پيش از روسى به فارسى ترجمه كردم . يك نسخه ماشينشده آن را براى « اعلام نظر مشورتى » به اداره نگارش نامبرده تسليم كردم ، محتواى اين كتاب هم چيزى جز شرح و حال زندگى ستار خان و همرزمان انقلابيش ، همراه با تاريخ رويدادهاى مشروطيت ايران نبود . نسخه ماشينشده اين كتاب هم سالها در اداره نگارش ماند و اجازه چاپ آن را ندادند ( هنوز هم در اداره نامبرده مانده و خاك مىخورد ) . پس از رويداد انقلاب ايران نسخهء ديگر آن را به بنگاه مطبوعاتى امير كبير واگذار كردم تا چاپ كند ، هماكنون زير چاپ است و شايد به زودى منتشر شود .
اين دو مورد كوچك تنها براى من پيش آمده و نمايانگر اختناق و خفقانى است كه نويسندگان و مترجمان بايستى تاب مىآوردند . تا آنجا كه آگاهى دارم بسيارى از نويسند - گان ، مترجمان و ناشران مبارز و شرافتمند در گذشته تنها به انگيزه نوشتن يا ترجمه يك اثر كوچك به سالها زندان محكوم ، به شكنجههاى هولناك گرفتار و حتى در آستانه مرگ قرار گرفتهاند . قصد من در اينجا يادآورى و نماياندن ددمنشىها و ستمگريهاى رژيم گذشته نسبت به نويسندگان نيست ، در اينباره زياد نوشته شده و باز هم خواهند نوشت ، فقط مىخواهيم يادآورى كنم يكى از انگيزههاى عقبافتادگى فرهنگ ايران در كليهء زمينهها ازجمله ادبيات و تاريخ ، فشار اختناق و سانسور دستگاه حاكم بوده است ، اين گونه انديشههاى بارور انسانها در محدودهء ضوابط آريامهرى و امثال آن خشكشان مىزد و امكان هر گونه رشد و شكوفائى را از دست مىدادند .
در مورد تاريخنگارى ايران بايد يادآور شد كه هماكنون تاريخنگاران و نويسندگان برجسته پير و جوان در ايران كم نيستند و با وجود فشار سانسور گران آثار بسيار سودمندى را منتشر كردهاند ، اما اينك كه محدوديتهاى آريامهرى از ميان رفته مىتوانند پژوهشهاى ژرفترى را انجام دهند و آثار گرانبهائى را به مردم ايران عرضه دارند . ايران بداشتن تاريخنگاران بىغرض و بىطرف و صاحبنظر نيازمند است ، ايرانيان كنونى و نسلهاى آينده مىخواهند به وجود تاريخنگارانى اينچنين افتخار كنند . اين نياز جامعهء ماست ، اميد مىرود دانشمندان ايرانى در اين مورد كوتاهى نكنند و باز هم انجام اين كار مهم را به بيگانگان وانگذارند .
تاريخ ايران از زمان باستان تا امروز ( فارسي ) — صفحة 15
مساهمون: ا . آ . گرانتوسكى
ص١٥