بكشتن همه مردم و هر كس از خونى كه به گردن او آمده گذشت كند بمانند كسى باشد كه از همه مردم گذشت كرده ، و لفظ احياء در اينجا مجاز باشد چون زنده داشتن كاريست كه جز خداى تعالى بر آن توانا نيست .
و من گويم : تطبيق تفسيرى كه در اين خبر است بر قول خدا " به غير نفس يا فساد " نياز به تكلف بسيار دارد ( زيرا اضلال و هدايت استثناء ندارد مترجم ) و از اين رو طبرسى آن را بميان نياورده ، و مىشود گفت آيه در خصوص سلب زندگى تن است و سلب زندگى معنوى كه اضلال باشد باولويت از آن فهميده شود ، و به تعبير ديگر دلالت آيه به اولى بر وجه مطابقه و مدلول تحت لفظى است و بر دومى بر وجه التزام و از اين رو امام ( ع ) فرمود : هر كه بدر آورد كسى را از گمراهى بهدايت گويا او را زنده كرده و تصريح ندارد كه آن مقصود از آيه است ، و همچنان تفسير به اين معنا در اخبار آينده به همين معنا اشارت دارد ، و مىشود گفت بنا بر اين تفسير معناى آيه اينست كه هر كه كسى را بگمراه كردن بكشد و او را از ايمان بدر برد بىاينكه كسى را هم كشته باشد يا در زمين تباهى كرده باشد كيفر او كيفر كسى باشد كه همه مردم را از نظر ظاهر و تنى بكشد كه به غير نفس يا فساد وصف قاتل است نه استثناء از كيفر .
50 - كافى : بسندش از فضيل بن يسار كه به امام باقر ( ع ) گفتم : قول خدا عز و جل در قرآنش " و هر كس زنده كند نفسى را گويا همه مردم را زنده كرده " ؟ فرمود : مقصود زنده كردن از سوختن و غرقشدنست ، گفتم : پس كسى كه او را از گمراهى بهدايت كشاند ؟ فرمود : اين تاويل بزرگتر آنست .
كافى : بسند ديگر مانندش را آورده .
بيان : تاويل بزرگتر آنست " يعنى آيه شامل آن هم مىشود و آن يكى از بطون آنست .
51 - كافى : بسندش تا حمران كه به امام ششم ( ع ) گفتم : از تو بپرسم خدا تو را به سازد ؟
فرمود : آرى گفتم : من از اين پيش حالى داشتم و اكنون امروزه حال ديگرى دارم ، من به سرزمينى وارد ميشدم يك مردى يا دو تا يا يك زنى را دعوت مىكردم ( يعنى بروش شيعه ) و خدا هر كه را ميخواست نجات ميداد ( از عقيده خلاف حق ) و امروز كسى را دعوت به مذهب حق نميكنم ، آن حضرت فرمود : بر تو باكى نيست كه مردم را ميان خودشان و پروردگارشان وانهى و هر كه را خدا خودش خواهد كه از ظلمت گمراهى بنور هدايت بدر آورد او را در آورد ، سپس فرمود : و باكى بر تو نيست كه اگر از كسى بوى خير بردى چيزكى از آموزش عقيده به او پرتاب كنى و گوشزدش نمائى ، گفتم : به من بگو از تفسير قول خدا عز و جل ، و هر كه زنده دارد آن را گويا كه مردم همه را زنده داشته " فرمود : مقصود نجات از سوختن و غرقشدنست ، و
بحار الأنوار ( ج 71 و 72 ) ( آداب معاشرت ) ( فارسى ) — صفحة 259
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٢٥٩