بگو نه هرگز زيرا چيزى جاى چيزى را بگيرد و پرداخت آن شود كه در اندازه و نمونه و وزن برابر آن باشد و ما ميدانيم هيچ كارى از مخلوق جايگير نعمت خدا نشود زيرا محال است كه خدا سودى از كار بنده برد و يا نيازى داشته باشد گه بدان برآورد و گفته كسى كه گويد بنده همه نعمتى كه خدا به او داده ميداند و ميتواند برابر آنها شكرى كند و حقش را بجا آورد فاسد است و بنده هر چه تلاش كند نتواند نعمتهاى خدا را به اندازه شكر گذار شود .
از دست و زبان كه برآيد * كز عهده شكرش بدرايد
و ثوابى كه خدا در ديگر سرا به بنده ميدهد از راه تفضل و احسانست و اگر باستحقاق تعبير شود براى اينست كه خداوند وعده آن را داده و آن را بر خود لازم دانسته و صادق است در وعده خود گر چه استحقاق پاداش عمل نيست بر خلاف عقيده معتزله كه چنان دانستهاند جز ابو القاسم بلخى كه در اين گفتار با ما موافقت كرده :
و اخبار چندى هم مؤيد اين دليل عقلى وارد شده .
85 - بسندش تا ابى عبيده حذاء از امام باقر ع كه رسول خدا ص فرمود :
خدا تعالى ميفرمايد : آنان كه كردارى دارند بكردار خود اعتماد نكنند براى ثواب من زيرا اگر همه گرد آيند و خود را در همه عمر برنج اندازند در عبادت من در كردار و عبادت خود چنانچه بايد حق عبادت مرا انجام ندادند براى آنچه خواهند از كرامت من و نعمتهاى بهشت من و درجات عاليه در جوار من ولى بايد برحمت من اعتماد كنند و بفضل من اميدوار باشند و بخوش بينى بر من دل دهند كه در اين صورت رحمت من آنان را فرا گيرد و بكرم خود آنان را به رضوان و آمرزشم برسانم و جامه عفو بدانها بپوشم زيرا منم خدا بخشاينده مهربان و بدان نام گرفتم .
86 - بسندش از عطاء بن يسار كه امير مؤمنان على بن ابى طالب عليه السلام فرمود : بندهاى را برابر خدا وادارند و فرمايد : نعمتى كه به او دادم با كردارش بسنجيد و نعمت خدا همه كردارش را فرا گيرد فرمايد نعمتهايم را به او ببخشيد و كردار نيك و بدش با هم بسنجيد و اگر هر دو برابرند به نيكش از بدش در گذرد و او را ببهشت