كرده باشد خدا فرموده : 17 - حم السجده ) و اما ثمود را هدايت كرديم و دوست داشتند كورى را و گمراهى را بجاى هدايت و رهنمائى « 1 » پرسش از جبريها :
گفتهاند چه معنائى دارد فرموده خدا تعالى ( آخر - بقره ) پروردگارا بر ما مگير اگر فراموش كرديم يا خطا كرديم ، و چگونه مىشود خدا بدين گونه دعا ما را متعبد سازد با اينكه شما فراموشى را كار خدا دانيد و بر كسى كه فراموش كند گناهى نباشد ؟ پاسخ : به نظر ما مقصود از فراموشى در آيه سهو و نداشتن دانائى نيست و فلسفهء دعا بدرگاه خدا تعالى باينكه مؤاخذه نكند همانست كه گذشت از اينكه منظور رو آوردن بدرگاه او است و اظهار نياز بدرخواست و كمك از او و اگر چه از مؤاخذه او در امانيم به همان معنى كه شرح داديم در اين مسأله .
و نيز مىشود كه مقصود از نسيان در آن ترك عمدى باشد چنانچه خدا سبحانه فرموده : ( 185 - طه ) و البته كه سفارش كرديم پيش از اين بآدم پس فراموش كرد ، يعنى ترك اطاعت كرد و اگر بدين معنا نباشد كار او گناه نيست و بدين معنا است كه خدا فرموده ( 19 - الحشر ) فراموش كردند خدا را و او فراموششان كرد ، يعنى طاعت او را ترك كردند و خدا هم ثواب و رحمت خود را بدانها ترك كرد و كسى بدوستش ميگويد مرا از بخشش خود فراموش مكن يعنى ترك آن مكن و ابو عرفه اين شعر را خوانده .
و لم اك عند الجود للجود قاليا * و لا كنت عند الروع للطعن ناسيا
ترجمه
نباشم نزد بخشش دشمن بخشش * نه در روز هراس جنگ از نيزه زدن ناسى
هامش
( 1 ) و گفتند : هدايت دو معنا دارد يكم راه نمودن بمطلوب ، دوم رساندن بمطلوب و هدايت عمومى كه بوسيلهء پيغمبران و اوصيا انجام شود براى همه بمعنى يكم است و آنچه در آيه سوره حمد مورد درخواست است بمعنى دوم و مقصود درخواست توفيق براى رسيدن بمطلوب شرعى است ( مترجم )