و آنچه در حال نخست بيند از نمودههاى شيطان و خيال افكنى او است و از وسوسه نفسانى ، و آنچه در حال دوم در خواب بيند از افاضات رحمانيه است بوسيله فرشتههاى روحانيه ، سپس علت نادرستى برخى خوابهاى سحرگاه را بيان كرد و فرمود :
يا براى جنابت است يا حدث يا غفلت از ياد خدا تعالى كه مايه دورى از خدا و تسلّط شيطانست .
در شرح السنة گفته : معبّران گويند : خواب ديدن شب قوىتر است از خواب ديدن روز و درستترين ساعات براى خواب سحرگاه است ، و از أبى سعيد روايت است كه درستترين رؤيا در سحرها است .
ابن حجر در فتح البارى گفته : دينورى گويد : خواب ديدن آغاز شب دير تعبير شود و در نيمه دوم زود ، و زودتر از همه در تعبير سحرگاه است و بويژه در سپيدهدم ، و از امام صادق عليه السّلام است كه رؤياى نيمروز از همه زودتر تعبير دارد .
شرح و بيان
[ گفتار متكلمين و حكما در بارهء رؤيا ]
چون رؤيا و درست و نادرست بودنش مورد اختلاف است باكى نيست كه برخى گفتههاى متكلّمين و حكماء را در بارهء آن ياد كنيم و آنچه از اخبار أئمه بر ما روشن شده بيان كنيم .
اما حكماء بنياد آن را نقش صور جزئيه در نفوس فلكيه دانند و نقش صور كليه را در عقول مجرّده و گفتهاند نفس در خواب گاهى بدين مبادى بالا پيوندد و دانشى درست بدست آرد و رؤياى درست باشد و گاه در قوه خيال صورى بهم تركيب كند و رؤياى دروغ باشد .
بعضى گفتهاند : نفوس آدمى را در خواب بغيب آگاهى بود ، و هر كس در خود در اين باره آزمايش باورآورى دارد و انديشه در بيدارى با آنكه نيرومندتر است از آگهى بر غيب دست كوتاه است چه رسد بخواب .