است و يك مايه بهشتى دارند ، و در معالم التنزيل است كه خدا آنها را از بهشت فرو آورده و در كوهها سپرده چون فرموده «
فَأَسْكَنَّاهُ
- جا داديمش ، 19 المؤمنون » .
گويم : در وجه يكم شباهت با نهار دنيا از نظر گوارائى و خوش هضمى و بركت است و در دوم اين نهرها بانهار بهشت مانند شدند از نظر شهرت و سود و گوارائى و در سوم وجه شباهت مجاورت و سودبخشى است .
و من مىگويم : ظاهر خبر با دنبالهاى كه در خصال است اشتراك نام است و اينها هم نام نهرهاى بهشتند براى فضل و بركت و پرسودى ، و بسا مقصود اينست كه اصل اين نهرها از بهشت است و چون به دنيا آمدند آب نموده شدند و سرچشمه داشتن آنها با اين منافى نيست زيرا بسا كه پديدش نخست آنها براى آب بهشت بوده ، يا آب بهشت در آنها ريخته شود چنانچه ما ندانيم ، يا مقصود بهشت دنيا است چنانچه در كتاب معاد گذشت و آب آن از زير زمين به اين سرچشمهها روان است و از آنها پديدار شود .
و مؤيد است في الجمله براى اين وجوه روايت كلينى ( در ج 6 كافى ص 388 ) بسند كالموثق از امام ششم عليه السّلام كه در فرات هر روزه چند جهش از بهشت بريزد و بسند ديگر كه تا امير المؤمنين عليه السّلام رسيده فرمود : اين نهر شما يعنى فرات در آن دو ناودان از بهشت ميريزد .
و از على بن الحسين عليهما السّلام كه در هر شب فرشتهاى از آسمان فرو آيد كه سه مثقال مشك بهشت با خود دارد و آن را در فرات بريزد ، و در شرق و غرب زمين نهرى پر بركتتر از آن نيست ( ج 6 كافى ص 389 ) و اما تأويل باينكه اهل اين انهار و نوشندههاشان ببهشت ميروند در خصوص فرات روشن است زيرا بيش مردم كنار آن امامى و دوست خاندان پيغمبرند چنانچه آزموده شده .
و كلينى هم باسناد خود در ( ج 6 ص 388 كافى ) از امام ششم عليه السّلام روايت كرده