هولناكى در زمين پديد آرند كه باز و بسته شود و بسا كسى شك در بطلان آن ندارد و اگر زمين شكاف بر دارد چه دليلى دارد كه بسته شود و احتمال اينكه علتش شكاف در نزديك آنست در نهايت بعيد است .
و اگر بخار خرده خرده از زمين بر آيد بايد دريا پيوسته بجوشد نه اينكه به طرز مد و جزر پر و خالى گردد قول سوم كه گفتهاند اثر جهش طبايعند ايرادش اينست كه اگر طبايع بىسبب بجهند كه باطل است و اگر گويند جهش ذاتى طبع است كسى آن را نگفته است و اگر گويند سبب نامعلومى دارد جوابى براى مسأله نيست زيرا سؤال از سبب است . و آنچه در قول چهارم آمده كه براى انقلاب خورشيد است از شمال و جنوب وجهى ندارد و منطبق با خصوصيات مد و جزر نيست .
و بهتر اينست كه گفته شود اثر قدرت و حكمت خدا است بوسيله فرشته اگر خبرش درست باشد يا اسباب ديگرى كه مصلحت داند زيرا خدا سببساز است و وقت معين كن آنها ، و ما مكلف ببررسى اسباب آن نيستيم گرچه ممكن است برخى وجوه ياد شده در آن اثر كنند ، و خدا كه داند آن را تدبير كند ، براى ما همان فهم بهرهها و سودهاى آن بس است .
3 - در خصال ( 117 ) : بسندى تا رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله كه : 4 نهر از بهشتند : فرات نيل سيحون و جيحون ، فرات در دنيا و آخرت همان آب است ، نيل عسل است ، سيحون نهر مى و جيحون نهر شير .
بيان : فرات برتر نهرها است بحسب اخبار كه در كتاب مزار آوردم ، نيل در مصر معروف است ، سيحون و جيحون را در نهايه گفته دو نهرند در پايتختها نزد مصيّصه و طرسوس ، و در قاموس گفته : سيحان نام نهريست در شام و ديگرى در بصره و سيحون نهريست در ما وراء النهر و نهريست در هند ، جيحون نهر خوارزم است و جيحان نهر شام و روم و معرب جهانست ( پايان ) .
و بيرجندى در يك رسالهاش گفته : نهر فرات از كوههاى ارزن روم سرچشمه
بحار الأنوار (ج54) (آسمان و جهان) (فارسى) — صفحة 28
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٢٨