كمك گيرد ، « به او نموديم دو بلندى را » راه خوبي و بدى و گفتند : دو پستان چون بمعنى جاى بلند است ، در كافى است از امام صادق عليه السّلام كه بلندى خوبى و بديست و در مجمع البيان ( ج 10 ص 494 ) از امير المؤمنين است كه راه خوبى و راه بدى و از آن حضرتست كه مردمى گويند مقصود از نجدين دو پستانست فرمود ، نه ، خوبى و بديست .
وَ لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ
گفتهاند يعنى جنس آدمى را « در بهترين بنياد » يعنى معتدل با قامت بلند و چهره زيبا و جامع خواص كائنات « سپس او را بفرودتر از فرود باز آورديم » يعنى بدوزخش افكنديم و گفتهاند پيرى فرتوت ساختيم ، على بن ابراهيم گفت در باره اولى نازل شده ، و در مناقب است از امام كاظم عليه السّلام كه مقصود انسان اولى است كه براى دشمنى امير المؤمنين باسفل السافلين بازگشت .
ميگويم : بر سبيل احتمال كه بسا مقصود از اسفل السافلين دچار شدن آدمى است به نيروى شهوت و علاقههاى جسمانى چون روحش از عالم قدس است و با دچار شدن بتن كه صفات بهيمه و دلبنديهاى پست دارد از اعلى عليين باسفل سافلين باز گشته و همه در اين درك گرفتارند « جز آنان كه ايمان و عمل صالح آرند » و چرك اين نشأه فانيه را از خود بزدايند و بدرجات عاليه رسند و بنشانهء نخست رسند و جانشان بعالم بالا گرايد و اشرف از فرشتههاى مقرب شوند و در غرفه بهشت بياسايند .
« بنام پروردگارت كه آفريد » همه آفريدهها را طبق مصلحت ، و از امام باقر است كه يعنى آفريد نور ديرين تو را پيش از همه چيز ،
مِنْ عَلَقٍ
از خون بسته پس از نطفه بودن
الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ
على بن ابراهيم گفته : بآدمى نويسندگى آموخت كه كار دنياش در مشرق و مغرب بدان درست شود « و آموخت بآدمى آنچه نميدانست » از انواع هدايت و بيان على بن ابراهيم گفته : يعنى به على نويسندگى آموخت كه پيشتر نميدانست ، گفتهاند خدا وضع آدمى را از آغاز تا انجام و از پستترين مراتب تا بالاترين بر شمرده براى اظهار نعمت بخشى بر آدمى و اثبات پروردگارى و كرم خود .