ببنيد ، مىرسد . خلاصهء سخن اينكه : شناخت خدا با شناخت خوصيّات نفس ، كامل مىشود و اين از طريق تدبّر در دعا و فهميدن نماز است تا بدانيم كه خدا مراقب ماست و ما با او مناجات مىكنيم و فقط خشيت او در دل ما هست . در دعا مىگويد :
خدايا مرا چنان كن كه « خشيت » تو را داشته باشم ، آنگونه كه گويى تو را مىبينيم .
حىّ قيّوم
ذكر از جهت ديگر به دو بخش تقسيم مىشود :
1 - ذكرى كه صفت « حَىّ » و صفات و اسماء ذات در آن جلوهگر مىشود .
مقصود از اسماء ذات ، مجموعهء صفات و امور جاويد و ازلى است همچون : علم ، حيات و بى نيازى خدا ، زيرا انسان مخلوق است و از به تصوّر آوردن خداوند و احاطه به ذات او ناتوان مىباشد ، پس از اين رو بايد خدا را تسبيح گوييم و مقدّس بشماريم و از صفات آفريدگان ، منزّه بدانيم و از حدّ تعطيل و تشبيه به درآوريم .
2 - ذكرى كه صفت « قَيّوم » در آن نمودار مىشود و آن ، صفتى است كه از آن به صفات يا اسماء فعل تعبير مىشود ، يعنى اسمهاى مجموعهاى از صفات كه از خدا سر مىزند مثل خالق ، روزى دهنده ، كنندهء آنچه خواهد ( فعّال لما يريد ، فعّال ما يشاء ) ، پديد آورنده و يارى دهنده . اين اسامى از صفاتى كه تأثير آنها بر مخلوقات پديدار مىشود ، سخن به ميان مىآورند .
پس بنابر اين چنين ذكرى ، در حمد ، ثنا و شكر خدا پديدار مىگردد .
به زودى از طريق تدبّر در دعاى افتتاح خواهيم كوشيد كه اين دو نوع ذكر را روشن كنيم .
دعاى افتتاح دعايى معروف است و از ائمّه روايت شده و مخصوص شبهاى