انار در آن بود در كفّهء اعمال صالح بسيارش چربيد و مرد خطاى تصوّرش را فهميد ، زيرا همهء اعمالش در دنيا ، حتّى مساوى يك انار از ميان همهء نعمتهاى خدا نبود .
بنابراين ما هر چند صالح و پاك باشيم در آخرت نيز همچون دنيا به رحمت خدا نيازمنديم . « و دوريى از آتش براى ما بنويس » از اين عبارت چنين مىفهميم كه كسانى كه داخل آتش نمىشوند شايسته است كه « برائت » ويژهاى نزد آنان باشد كه به مثابهء ورقهء دخول به بهشت باشد و از برخى احاديث بر مىآيد كه آتش جهنّم ميان صحراى محشر و بهشت فاصله مىاندازد و كسى كه داخل بهشت مىشود ناچار بايد از طريق جهنّم عبور كند ، پس كسى كه داراى برائت از آتش باشد از طريق پلى موسوم به صراط از جهنّم عبور مىكند ؛ كسى كه از امتيازات بزرگ بهرهمند باشد از جهنّم در زمانى بسيار كوتاه در يك چشم بهم زدن عبور مىكند . امّا كسى كه صاحب ورقهء برائت نباشد بايد داخل آتش جهنّم شود سپس به سختى از آن راه خود را به بهشت بيابد ، وقتى داخل جهنّم شود از آن كى خارج مىشود ؟ اين مربوط است به اندازهء گناهانش و اعمال صالح و اعمال بدش ، روايات مىگويند بعضى از مردم سيصد هزار سال در جهنّم مىمانند تا بدنهاشان پاك شود و نفسهايشان از آثار گناهان پاكيزه گردد ، سپس بعد از آن داخل بهشت مىگردند ؛ بنابراين ما دعا مىكنيم كه : « و دوريى از آتش براى ما بنويس و در دوزخ زنجيرمان نكن » ، در جهنّم زنجيرهايى از آتش هست كه پيرامون اهل آتش را گرفته است و زنجيرگاه ممكن است هفتاد متر باشد به شكلى كه از سر تا پاى انسان به آن پچيده شود .
« و به عذاب و خوارى خود مبتلامان نساز » با مسلّط كردن عذاب و خوارى بر ما ، ما را آزمايش مكن ، « و از زقوم و ضريع ما را خوراك نده » زقّوم گونهاى است از « درختان آتش » آنچنانكه اين آيات قرآنى وصف مىكنند .
( إِنَّهَا شَجَرَةٌ تَخْرُجُ فِي أَصْلِ الْجَحِيمِ * طَلْعُهَا كَأَنَّهُ رُؤُوسُ الشَّيَاطِينِ * فَإِنَّهُمْ لَآكِلُونَ مِنْهَا فَمَالِؤُونَ مِنْهَا الْبُطُونَ ) .
( سورهء صافّات ، آيات 64 - 66 )
« آن درختى است كه در بُن جهنّم مىرويد ، ميوهاش همچون سرهاى شياطين
دعا (معراج مومنين و راه زندگى) (فارسى) — صفحة 195
مساهمون: كمال نژاد
ص١٩٥