است ، پس آنان از آن خواهند خورد و شكمها را پُر خواهند كرد . »
زقّوم آنچنانكه گفتهاند نام درختى است با برگهاى ، تلخ و بدبو ، داراى شيرهاى كه اگر به تن آدمى بخورد باعث ايجاد ورمهاى عفونى در آن مىشود .
و ضريع گونهاى ديگر از غذاهاى اهل آتش است ، آيهء ششم از سورهء غاشيه به آن اشاره دارد :
( لَيْسَ لَهُمْ طَعَامٌ إِلَّا مِن ضَرِيعٍ * لَا يُسْمِنُ وَلَا يُغْنِي مِن جُوعٍ ) .
( سورهء غاشيه ، آيات 5 - 6 )
« طعامى جز ضريع ندارند ، كه نه فربه مىكند و نه رفع گرسنگى . »
گفتهاند كه ضريع خبيثترين و زشتترين گونههاى خاراست .
« و ما را با شياطين قرار مده » ، در آتش هر انسانى در كنار خود شيطان خود را كه در دنيا او را وسوسه مىكرد مىيابد ، شيطان جزاى خود را در آتش مىبيند و عذاب مىشود ، امّا در همان زمان انسان را نيز آزار مىدهد .
« و در آتش ما را بر رو نيفكن » خداوند اساس آتش جهنّم را در جايى بسيار عميق نهاده است ، از اينرو مجرمان را كه بر رو در آتش مىافكنند زمان سقوط آنان تا رسيدن به قعر جهنّم به هفتاد سال مىانجامد ، پس از خدا مىخواهيم كه ما را بر رو در آتش نيندازد .
« و از پوشش آتش و قطران بر ما نپوشان » قطران مادهاى سياه و بد بوست كه بدنهاى دوزخيان را با آن مىآلايند آنچانكه همچون شلوارى براى آنها مىشود .
و آتش پيرامون اهل جهنّم را فرا مىگيرد آنچنانكه همچون لباسى مىشود كه آنها را پوشانيده است .
« و از هر بدى ، اى معبودى كه جز تو معبودى نيست ، به حقّ توحيد ما را رهايى ده . »
خداى تعالى تواناست بر اينكه ما را از هر بدى در دنيا و آخرت نجات دهد ، امّا بر ما ست كه از او با جدّيّت و اصرار بخواهيم كه با ما چنين كند .
دعا (معراج مومنين و راه زندگى) (فارسى) — صفحة 196
مساهمون: كمال نژاد
ص١٩٦