اخبار « 1 » در شش فرسخى - و به قولى « 2 » در سه فرسخى - مشرق آن قريهء كوك [ كوكث - حدود العالم ؟ ] يا كوك شبغان وجود داشته كه زمانى تركان براى حمله و دستبرد به ناحيهء بخارا نخست در آنجا گرد مىآمدند .
فاصلهء ميان بخارا و طواويس را گاه در يك روز و گاه دو روز طى مىكردند . در مورد ثانى منزلگاه ميان راه قريهء شرغ يا جرغ « 3 » در چهار فرسخى بخارا بر كنار اريق سامجن - كه بعدها بنام حرام كام مشهور شد - بوده . در قرن ششم ه . ارسلان خان محمد در اين محل پل محكمى از خشت پخته بنا كرد . در مقابل شرغ بر كرانهء مخالف اريق قريهء ايسكجكث يا سكجكث قرار داشته « 4 » . هر دو قريه از لحاظ بازرگانى و صنعت نقاط مهمى شمرده مىشدند . رفاه و ثروت ساكنان آنها بر اين دو ركن استوار بود .
خوراك ايشان از طريق كشت اراضى نمىتوانست تأمين شود زيرا اراضى مزروع و غير مزروع اسكجكث فقط 1000 جفت بوده . در اسكجكث هر روز پنجشنبه و در شرغ هر روز جمعه بازار برپا بوده .
زمانى در شرغ بازار فصلى وسط زمستان تشكيل مىشده و بيرونى از آن ياد كرده « 5 » . اسكجكث مانند اشتخن به خليفه تعلق داشت و وى آن را به رسم اقطاع « 6 » به محمد بن طاهر داده بود و محمد بن طاهر هم حق خويش را
هامش
( 1 ) - ابن خردادبه ، 26 ( در كتاب ابن خردادبه - « كوكش باغان » . - تحريريه ) .
( 2 ) - قدامه ، 203 .
( 3 ) - ياقوت ، « معجم » ،I I I، 276 . املاى صحيح بايد « چرغ » باشد .
( 4 ) - همانجا ، 106 .
( 5 ) - « آثار الباقيه » ، ترجمهء زاخائو ، 222 .
( 6 ) - ( در چاپ انگليسى 1928 ، ص 99 . - «ifef» - تحريريه ) .