از عبد اللّه بن عمر روايت شده كه گفت : « ما برههاى از روزگار خود را سپرى كرديم در حالى كه [ فقط ] يك نفر از ما قبل از نزول قرآن ، ايمان داشت « 1 » . سوره بر محمد صلّى اللّه عليه و آله نازل مىشد پس ما حلال و حرام و اوامر و نواهىاش را ياد مىگرفتيم ؛ و سزاوار نيست كه در ميان بخشى از آن وقف شود . »
هرچند در برخى از منابع قرن پنجم هجرى به بعد ، روايتى از امير المؤمنين حضرت امام على عليه السّلام درباره « ترتيل » نقل شده « 2 » ، اما در هيچيك از اين نقلها سند قابل پذيرش و صحيحى براى آن از منابع قرون اوليه يافت نمىشود .
ابن جزرى از علماى بزرگ قرائت و تجويد در بيان اهميت و جايگاه اين علم مىنويسد :
« فراگيرى وقف و ابتدا و توجه پيشينيان شايسته ما به اين مسئله ، صحيح و بلكه متواتر است ؛ نظير ابو جعفر يزيد بن قعقاع ( م 130 ه . ق ) پيشواى اهل مدينه كه از تابعين است [ و شاگرد ] و همنشينش نافع بن ابى نعيم ( م 169 ه . ق ) ، ابو عمرو بن علاء ( م 154 ه . ق ) ، يعقوب حضرمى ( م 205 ه . ق ) ، عاصم بن ابى النجود ( م 128 ه . ق ) و ديگر پيشوايان غير از ايشان . كلام ايشان در اين مطلب معروف است و سخنان صريح آنها در كتابها مشهور . از همين روست كه بسيارى از پيشوايان بزرگ ، بر اجازهدهندگان قرائت شرط كردهاند كه به هيچكس اجازه قرائت ندهند مگر بعد از شناخت وقف و ابتدا . » « 3 »
بيان مختصر تاريخچه تأليف در اين علم :
پس از صدر اول و همزمان با نگارش تأليف در زمينه علوم مختلف ، در وقف و ابتدا نيز كتابهايى به رشته تحرير درآمد . نقل است كه اولين صاحب تأليف در اين
هامش
( 1 ) - منظور ، شخص پيامبر صلّى اللّه عليه و آله است .
( 2 ) - براى اطلاع ر . ك به : النشر فى القراءات العشر ، ج 1 ، ص 209 .
( 3 ) - همان . ج 1 ، ص 225 .