متعاليه » - نامى كه خود وى به مكتب خويش داده است - همهء أركان يك مكتب مستقل وجود دارد . بنابراين ، كساني كه أو را دنبالهرو ابن سينا واحياكننده يا كاملكنندهء آن شمردهاند بنوعى در اشتباه بوده واز فلسفه أو آگاهى نداشتهاند . « 1 »
محقق نامور ، أبو عبد الله زنجانى « 2 » نيز ملا صدرا را احياگر مكتب سينايى معرفى كرده است ؛ ولى در عين حال منكر استقلال وامتياز مكتبش به مكاتب پيش از أو نيست ، چه أو گفته است كه :
ملا صدرا در خاكستر مكتب مردهء ابن سينا - كه بر اثر حملات نارواى غزالى وپيروان اشعرى مسلك وحنبلي مآب أو وهمچنين بدنبال حملات ويرانگر علم وانديشهء تركان ومغولان بيجان شده بود - روحي تازه دميد وجوانى را به وى بازگردانيد . شيفتگان فلسفه به اين فيلسوف بزرگ وامدارند وحقا پس از ابن سينا تا به امروز معلم بزرگ وبنيانگذار فلسفه وصاحب مكتب بشمار مىرود .
با وجود درستى اين سخن ، باز بنظر مىرسد كه اين تعبير براي آن حكيم بزرگ وشايد بىنظير نارسا وكم است ؛ زيرا با آنكه ملا صدرا با آراء نو خود جانى تازه به فلسفه گذشتگان واز جمله ابن سينا بخشيد ، ولى نكته اينجاست كه فلسفه أو دنباله ومفسر فلسفه گذشته ومكاتب مشائى واشراقي نبود ؛ بلكه اين فيلسوف با نگاه نقادانه وتيزبين
هامش
( 1 ) گوبينو ، مأمور اطلاعاتى كليسا وخاطرهنگار فرانسوى كه در قرن سيزدهم هجرى ( قرن نوزدهم مسيحي ) به إيران آمده در كتاب خود به نام أديان وفلسفههاى آسياى مركزى مىنويسد : « در واقع ملا صدرا يك مبدع ومخترع نيست بلكه فقط يك احياكننده است لكن احياكنندهء حكمت معظم شرقي ؛ ونبوغ أو در اين است كه توانست آن را بصورت درآورد كه مقبول زمان خود گردد » . اشتباه أو در اين است كه ملا صدرا واقعا يك مبدع ونوآور بود ، ديگر آنكه بر خلاف گفتهء گوبينو ، ملا صدرا تا حدود يك قرن ، مردود حوزههاى فلسفي بود وشهرت ورواج مكتب أو از زمان ملا على نوري آغاز گرديد .
( 2 ) به نقل از كتاب الفيلسوف الفارسي الكبير .