انسانى تحت تأثير مستقيم تفكّر مذهبى قرار داشته و لذا همه وقت تمدّنها در سايهء معابدى چونان « معبد سليمان » ، يا « كعبه » تولّد يافتهاند . . . و از اين روست كه اشراق دينى ، تمدّنهاى جهان را منوّر ساخته و در دانشگاهها و آزمايشگاهها بدرخشيده و حتّى مناقشات و گفتگوهاى سياسى را در پارلمانهاى عالَم متجلّى ساخته است . . .
( ما امروز بهدرستى در مىيابيم كه ) : قوانين ملّتهاى نوخاسته عمدتاً ريشهء لاهوتى و آسمانى داشته ، و قوانين مدنى ايشان اساساً و ماهيتاً دينى بوده ، بهويژه قوانين مدنى فرانسه كه از « شريعت اسلامى « 1 » » نشأت گرفته است .
مطالعه در رسوم و عادات و تقاليد ملّتها ، ما را به اين واقعيّت رهنمون مىشود كه نوعى « اهتمام متافيزيكى » جانمايهء شكلگيرى آنها بوده تا آنجا كه حتّى در قلب كوچكترين قريههاى سياه پوستنشين ( افريقا ) كوخ سادهاى مشاهده مىگردد كه مىتوان آن را عبادتگاه و مركز توجيه زندگى روحانى ابتدايى قبيله بهشمار آورد .
در حقيقت « توتميسم « 2 » » ، « افسانهها و اساطير » و بالاخره انديشههاى متكامل لاهوتى و خداپرستى ، طرحها و راهحلهايى است جهت « مشكلهاى » كه همواره با وجدان و ضمير آدمى آميخته بوده است . . .
آنگاه كه انسان با همهء وجودش به معمّاى اشياء ( جهان ) و اهداف و غايات نهايى آنها مىانديشيد ، وجدان خود و خويشتن خويش را در قبال اين « مشكله » مىيافت ، در قطعهاى از موسيقى « ودا « 3 » » شاعر هندو
هامش
( 1 ) . ناپلئون در اثناء حملهء خود به مصر با « دين اسلام » آشنا گشت . . . و اين گفتهاى است كه همگان برآنند و محتاج اقامهء برهان نيست ، در اين زمينه دانشمندان علم الاجتماع و مورّخان قانون نيز با ما اتّفاق نظر دارند .
و همچنين « قانون رومانى » از اين قاعده مستثنى نبوده و همآنطور كه دكتر صوفى ابوطالب در كتاب خود « النظم الاجتماعيه و القانونيه ص 128 به بعد » بيان كرده است : قانون مزبور از قوانين اسلامى اخذ شده است .
و درخصوص قانون ناپلئون و مسئلهء مورد ادّعاى ما ، خوانندهء محترم را به كتاب « ناپلئون و اسلام » تأليف كريستين چرفيسChrisioncherfis، ارجاع مىدهيم . . . / مؤلّف / .
( 2 ) .Toemismيا توتمپرستى از كهنترين انواع پرستشها بوده است ، تقريباً مىتوان گفت كه هر حيوانى از سوسك مصرى گرفته تا فيل هندى ، در يك گوشهء زمين روزى به عنوان خدا مورد پرستش بوده است . هنديان اوژيبو حيوان خاصّ مورد پرستش خود را به نام توتمToem، مىناميدند و دانشمندان انسانشناسى اين نام را مأخذ قرار داده و بطور كلّى پرستش اشياء را « توتمپرستى » ناميدند ، توتمها معمولًا حيوان و احياناً بهصورت گياه مىباشند ، توتم كه رنگ مذهبى داشته براى متّحد ساختن افراد قبيله عامل مؤثّرى بوده و همه چنين مىپنداشتند كه به وسيلهء توتم با يكديگر ارتباط دارند يا همه از آن بهوجود آمدهاند . . .
فرويد ، تو تم را رمز تصوّر انسان نسبت به پدر مىداند كه پسران از او مىترسند و به واسطهء نيرومندى و تسلّطى كه دارد دشمن اويند و از وى تنفّر دارند و بر او مىشورند و او را مىكشند و مىخورند ، دورگهايمDurkneimتوتم را رمز عشيره مىداند كه فرد از آن مىترسد و نسبت به آن كينه مىورزد و به همين جهت در آن واحد هم « مقدّس » است و هم « نجس » !
( تاريخ تمدّن / ج 1 / صفحهء 95 و 96 / تأليف ويل دورانت / ترجمهء احمد آرام ) . / مترجم /
( 3 ) . « ودا » نام كتاب مقدّس هندوان كه كيش هندويى بر آن مبتنى است . « وداها » سرودهايى هستند كه به زبان كهن
سانسكريت نوشته شده است و زمان تصنيف آنها را 1000 تا 2000 سال قبل از ميلاد مىدانند . اين سرودها در 4 دفتر بدين شرح ، گردآورى شدهاند .
1 - ريك ودا
2 - ياجور ودا
3 - ساما ودا
4 - اثرو ودا
( فرهنگ معين / ج 6 / مادّه و ) . / مترجم / .